Όλα σ’ αυτή τη γη μασκαρευτήκαν! (Αναδημοσίευση από τον Οκτώβριο 2016)

 Όλα τριγύρω αλλάζουνε, κι όλα τα ίδια μένουν, που λέει και ο τραγουδοποιός! και που πέρασαν οι απόκριες, οι μασκαράτες (των πολιτικών) μόλις αρχίζουνε!

Δυστυχία σου Ελλάς
 

Ποιος είδε κράτος λιγοστό
σ’ όλη τη γη μοναδικό,
εκατό να εξοδεύει
και πενήντα να μαζεύει;

Να τρέφει όλους τους αργούς,
νά ‘χει επτά Πρωθυπουργούς,
ταμείο δίχως χρήματα
και δόξης τόσα μνήματα;

Νά ‘χει κλητήρες για φρουρά
και να σε κλέβουν φανερά,
κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε
τον κλέφτη να γυρεύουνε;

Όλα σ’ αυτή τη γη μασκαρευτήκαν
ονείρατα, ελπίδες και σκοποί,
οι μούρες μας μουτσούνες εγινήκαν
δεν ξέρομε τί λέγεται ντροπή.

Σπαθί αντίληψη, μυαλό ξεφτέρι,
κάτι μισόμαθε κι όλα τα ξέρει.
Κι από προσπάππου κι από παππού
συγχρόνως μπούφος και αλεπού.

Θέλει ακόμα -κι αυτό είναι ωραίο-
να παριστάνει τον ευρωπαίο.
Στα δυό φορώντας τα πόδια που ‘χει
στο ‘να λουστρίνι, στ’ άλλο τσαρούχι.

Σουλούπι, μπόϊ, μικρομεσαίο,
ύφος του γόη, ψευτομοιραίο.
Λίγο κατσούφης, λίγο γκρινιάρης,
λίγο μαγκούφης, λίγο μουρντάρης.

Και ψωμοτύρι και για καφέ
το «δε βαρυέσαι» κι «ωχ αδερφέ».
Ωσάν πολίτης, σκυφτός ραγιάς
σαν πιάσει πόστο: δερβέναγάς.

Δυστυχία σου, Ελλάς,
με τα τέκνα που γεννάς!
Ώ Ελλάς, ηρώων χώρα,
τί γαϊδάρους βγάζεις τώρα;

Γεώργιος Σουρής (1853-1919) !

Δ΄Κυριακή των Νηστειών- Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου, (Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος)

(Λαθροχειρία για τον Αγιο Ιωάννη της Κλίμακος)

ΑΝΤΗΟΝΥ ΒLΟΟΜ

῾Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι περίοδος μετανοίας, περίοδος κατά τήν ὁποία ἡ πέτρινη καρδιά μας πρέπει, μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ νά γίνει σάρκινη, καί ἀπό ἀναίσθητη νά γίνει αἰσθαντική, ἀπό ψυχρή καί σκληρή νά γίνει ζεστή καί ἀνοιχτή πρός τούς ἄλλους καί, κυρίως, πρός τόν ῎Ιδιο τόν Θεό16.

῾Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι καιρός ἀνανέωσης, ὅπου καθετί -ὅπως γίνεται τήν ἄνοιξη- κάνει μία καινούρια ἀρχή· καί ἡ ἀνήλια ζωή μας ζωντανεύει καί πάλι μέ ὅλη τήν ἔνταση τήν ὁποία ὁ Θεός μπορεῖ νά δώσει σ’ ἐμᾶς τούς ἀνθρώπους, κάνοντάς μας διά τῶν ᾿Αχράντων Μυστηρίων καί τῶν πλούσιων δωρεῶν Του κοινωνούς τοῦ ῾Αγίου Του Πνεύματος, κοινωνούς θείας φύσεως.

Εἶναι ἐποχή συμφιλίωσης καί ἡ συμφιλίωση εἶναι χαρά· ἡ χαρά τοῦ Θεοῦ καί ἡ δική μας χαρά· ἕνα νέο ξεκίνημα!

Σήμερα εἶναι ἡ ἡμέρα τοῦ ῾Αγίου ᾿Ιωάννου τῆς Κλίμακος καί θέλω νά σᾶς διαβάσω μερικές δικές του φράσεις, τόσο σχετικές μέ τήν ἰδιαιτερότητα τῆς περιόδου πού διάγουμε·

«῾Η μετάνοια, δηλαδή ἡ ἐπιστροφή μας στόν Θεό, εἶναι ἀνανέωση τοῦ βαπτίσματός μας· εἶναι ἀνανέωση τῆς συνθήκης μας μέ τόν Θεό, τῆς ὑπόσχεσής μας νά ἀλλάξουμε τή ζωή μας. Εἶναι περίοδος κατά τήν ὁποία μποροῦμε νά ἀποκτήσουμε τήν ταπείνωση, ἡ ὁποία εἶναι εἰρήνη· εἰρήνη μέ τόν Θεό, εἰρήνη μέ τόν ἑαυτό μας, εἰρήνη μέ ὅλο τόν κτιστό κόσμο. ῾Η μετάνοια γεννιέται ἀπό τήν ἐλπίδα, ὅταν δηλαδή ἀπορρίψουμε τήν ἀπόγνωση. Καί ἐκεῖνος πού μετανοεῖ, εἶναι κάποιος πού ἀξίζει τήν καταδίκη -ὡστόσο ἀναχωρεῖ ἀπό τό δικαστήριο χωρίς ντροπή, ἐπειδή ἡ μετάνοια εἶναι ἡ εἰρήνη μας μέ τόν Θεό. Κι αὐτό ἐπιτυγχάνεται μέσα ἀπό μία ζωή ἀντάξια, πού ἀποξενώθηκε ἀπό τίς ἁμαρτίες πού διαπράτταμε στό παρελθόν. Μετάνοια εἶναι τό καθάρισμα τῆς συνειδήσεώς μας. Μετάνοια σημαίνει ὁλοκληρωτική ἀπαλλαγή ἀπό τή λύπη καί τόν πόνο».

Κι ἄν ἀναρωτηθοῦμε πῶς θά τό πετύχουμε αὐτό, πῶς θά φθάσουμε ἐκεῖ, πῶς μποροῦμε νά ἀνταποκριθοῦμε στόν Θεό πού μᾶς δέχεται ὅπως ὁ Πατέρας τῆς παραβολῆς δέχθηκε τόν ἄσωτο γιό του, σ’ ἕνα Θεό πού μᾶς περιμένει μέ λαχτάρα καί πού ἐνῶ Τόν ἀπορρίψαμε ᾿Εκεῖνος δέν ἀπομακρύνθηκε ποτέ ἀπό κοντά μας, ἀξίζει νά ἀκούσουμε αὐτά τά λίγα λόγια γιά τήν προσευχή·

«Στήν προσευχή μή χρησιμοποιεῖτε ἐπιτηδευμένες λέξεις, διότι, συχνά τό ἁπλό καί ἀνεπιτήδευτο ψέλλισμα τῶν παιδιῶν εἶναι ἐκεῖνο πού εὐφραίνει τόν οὐράνιο Πατέρα μας. ῞Οταν μιλᾶτε στόν Θεό, μήν προσπαθεῖτε νά πεῖτε πολλά, διότι διαφορετικά, ὁ νοῦς, ἀναζητώντας τίς λέξεις θά χαθεῖ σ’ αὐτές. ῾Η μία λέξη πού ψιθύριζε ὁ Τελώνης τοῦ ἔφερε τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ· μία λέξη γεμάτη πίστη ἔσωσε τόν ληστή πάνω στόν Σταυρό. ῾Η ποικιλία τῶν λέξεων ὅταν προσευχόμαστε διασκορπίζει τόν νοῦ καί ἐξάπτει τή φαντασία. ῾Η μία λέξη πού ἀπευθύνουμε στόν Θεό συμμαζεύει τόν νοῦ στήν παρουσία Του. Κι ἄν στήν προσευχή σου, αὐτή ἡ μία λέξη σέ ἀγγίζει μέσα σου, ἄν τή νιώθεις βαθιά, μεῖνε σ’ αὐτήν, μεῖνε, γιατί κάτι τέτοιες στιγμές ὁ φύλακας ῎Αγγελός μας προσεύχεται μαζί μας, ἐπειδή εἴμαστε ἀληθινοί μέ τόν ἑαυτό μας καί μέ τόν Θεό».

῎Ας μήν ξεχάσουμε τά λόγια αὐτά τοῦ ῾Αγίου ᾿Ιωάννου τῆς Κλίμακος, ἀκόμη κι ἄν ξεχάσουμε τά δικά μου σχόλια πού γιά εὐκολία δική σας πρόσθεσα, ὥστε νά γίνει τό κείμενο εὐκολότερα κατανοητό. ῎Ας θυμόμαστε τά λόγια του, γιατί ἦταν ἄνθρωπος πού ἤξερε τί σημαίνει νά στρέφεσαι στόν Θεό, νά μένεις στόν Θεό, νά εἶσαι ἡ χαρά τοῦ Θεοῦ καί νά εὐφραίνεσαι ἐν Αὐτῷ. Μᾶς προσφέρεται αὐτή τήν περίοδο, καθώς ἀνεβαίνουμε πρός τίς ἡμέρες τοῦ Πάθους, ὡς παράδειγμα τοῦ τί μπορεῖ νά κάνει ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ γιά νά μεταμορφώσει ἕναν ἁπλό καί συνηθισμένο ἄνθρωπο σέ φῶς τοῦ κόσμου.

῎Ας μάθουμε ἀπ’ αὐτόν, ἄς ἀκολουθήσουμε τό παράδειγμά του, ἄς χαροῦμε βλέποντας πῶς μπορεῖ νά ἐργαστεῖ ἡ δύναμη τοῦ Θεοῦ μέσα στόν ἄνθρωπο καί, μέ πίστη, μέ ἐμπιστοσύνη, μέ χαρά θριαμβική ἀλλά καί εἰρηνική ἄς ἀκολουθήσουμε τή συμβουλή του, ἄς ἀκούσουμε τόν Θεό νά μᾶς παρακαλεῖ νά βροῦμε τόν δρόμο τῆς ζωῆς καί νά μᾶς λέει ὅτι μαζί μ’ Αὐτόν καί ἐν Αὐτῷ ὄντως θά ζήσουμε, ἐπειδή Αὐτός εἶναι ἡ ᾿Αλήθεια καί ἡ ὁδός καί ἡ Αἰώνιος Ζωή.

 Πηγή

Λαθροχειρίες επ' αγαθώ: Ο Μέγας Κανών, Ιστορικά.

Ακούω από το ραδιόφωνο ένα αλλιώτικο Απόδειπνο.  Αναζητώντας το, σκέφτηκα να μοιραστώ με τους φίλους μου τα ευρήματά μου! κι επειδή δεν έχω τον καιρό να γράψω την δική μου σχετική "ιστορία", σας μεταφέρω τα σημαντικότερα από τα ευρήματά μου, γιατί πιστεύω πως τα καλά πράγματα δεν πρέπει να μένουν κρυφά!

ΜΕΓΑΛΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ: Τι είναι ο ΜΕΓΑΣ ΚΑΝΩΝ; Πότε ψάλλεται και γιατί ονομάστηκε έτσι; Στην αρχή της Μεγάλης Σαρακοστής, στο μεγάλο απόδειπνο των τεσσάρων πρώτων ημερών της Α’ Εβδομάδας των Νηστειών διαβάζεται χωρισμένος σε τέσσερα μέρη ο Μεγάλος Κανόνας και ολόκληρος την Πέμπτη της Ε’ εβδομάδας των Νηστειών. Ψάλλεται σε ήχο πλ. β’ που είναι ιδιαίτερα κατανυκτικός, εκφραστικός του πένθους και της συντριβής της καρδιάς.

Ψυχή μου, Ψυχή μου, ανάστα τι καθεύδεις; Το τέλος εγγίζει και μέλλεις θορυβείσθαι· ανάνηψον ουν, ίνα φείσηται σου Χριστός ο Θεός, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών.

Μπορούμε να περιγράψουμε το κανόνα αυτό σαν ένα θρήνο μετάνοιας που μας μεταφέρει στο βάθος και στο πεδίο δράσης της αμαρτίας, κλονίζοντας τη ψυχή μας με την απόγνωση, τη μετάνοια και την ελπίδα.

Με μια μοναδική τέχνη ο Άγιος Ανδρέας συνυφαίνει τα μεγάλα βιβλικά θέματα:

Αδάμ και Εύα, Παράδεισος και Πτώση, Πατριάρχες, Νώε και κατακλυσμός, Δαβίδ, Χώρα της Επαγγελίας και τελικά Χριστός και Εκκλησία, ομολογία των αμαρτιών και μετάνοια.

Τα γεγονότα της ιερής ιστορίας παρουσιάζονται σαν γεγονότα της ζωής μου.

Οι ενέργειες του Θεού στο παρελθόν αποβλέπουν σε μένα και στη σωτηρία μου, η τραγωδία της αμαρτίας και η προδοσία παρουσιάζονται σαν προσωπικά δική μου τραγωδία. Η ζωή μου παρουσιάζεται σαν ένα κομμάτι της μεγάλης πάλης ανάμεσα στο Θεό και τις δυνάμεις του σκότους που επαναστατούν εναντίον του.

Η πνευματική ιστορία του κόσμου είναι επίσης και δική μου ιστορία. Γίνονται για μένα μια πρόκληση με τα αποφασιστικά γεγονότα και τις πράξεις από το παρελθόν, που το νόημά τους και η δύναμή τους είναι αιώνια, γιατί κάθε ανθρώπινη ψυχή – μοναδική και ανεπανάληπτη – συγκινείται από το ίδιο δράμα, αντιμετωπίζει την ίδια τελικά εκλογή, ανακαλύπτει την ίδια πραγματικότητα.

Το έργο και ο σκοπός του Μεγάλου Κανόνα είναι να ξεσκεπάσει την αμαρτία και έτσι να μας οδηγήσει στη μετάνοια. Η αποκάλυψη αυτή, δεν γίνεται με ορισμούς και απαριθμήσεις, αλλά με μια βαθειά ενατένηση στη μεγάλη βιβλική ιστορία που είναι η ίδια η ιστορία της αμαρτίας, της μετάνοιας και της συγγνώμης.

Καταλαβαίνουμε ότι αμαρτία είναι, πρώτα απ’ όλα, η άρνηση ότι η ζωή είναι προσφορά ή θυσία στο Θεό, με άλλα λόγια δηλαδή, η άρνηση ότι η ζωή έχει θεϊκό προσανατολισμό, ότι η αμαρτία, επομένως, είναι από τις ρίζες της, η παρέκκλιση της αγάπης μας από τον τελικό σκοπό της.

Για να καταλάβουμε σωστά τον Μεγάλο Κανόνα θα πρέπει να ξέρουμε την Αγία Γραφή και να έχουμε την ικανότητα να μεταφέρουμε τα νοήματά του στη ζωή μας.

«Κανόνες» στην εκκλησιαστική υμνογραφία λέγονται ύμνοι μεγάλοι, αποτελούμενοι από μικρότερες ενότητες, που ονομάζονται «Ωδές». Κάθε «Ωδή» (σημαίνει άσμα θρησκευτικό, από το ρήμα άδω) αποτελείται από τον «ειρμό», που είναι η πρώτη στροφή κάθε Ωδής και χρησιμεύει σαν υπόδειγμα και βάση των στροφών που ακολουθούν, τα λεγόμενα τροπάρια (τρέπονται σύμφωνα με τον ειρμό).

Μέγας ονομάσθηκε για την έκτασή του, αποτελείται από εννέα ωδές, έντεκα ειρμούς (η β’ και η γ’ ωδή έχουν από δύο ειρμούς) και 250 τροπάρια (25 η α’ ωδή, 41 η β’, 28 η γ’, 29 η δ’, 23 η ε’, 33 η στ’, 22 η ζ’, 22 η η’ και 27 η θ’).

Συντάχθηκε από τον Άγιο Ανδρέα αρχιεπίσκοπο Κρήτης, ο οποίος γεννήθηκε γύρω στα 660 στη Δαμασκό. Έγινε μοναχός στα Ιεροσόλυμα και κληρικός στη Κωνσταντινούπολη. Ψηφίσθηκε μετά το 710 αρχιεπίσκοπος Κρήτης. Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο, κυρίως υμνογραφικό και ομιλητικό.

Την Πέμπτη της Ε’ εβδομάδας των Νηστειών, στα μοναστήρια ψάλλεται ολόκληρος την δ’ ώρα της νύκτας, γύρω στα μεσάνυχτα και στους ενοριακούς ναούς το βράδυ της Τετάρτης μαζί με το μικρό απόδειπνο, της ίδιας εβδομάδας.

Το θέμα και το σκοπό του Κανόνα περιγράφει το συναξάρι της Ε’ Εβδομάδας των Νηστειών:

Ο ποιητής, με πλήθος αγιογραφικών ιστορημάτων και παραδειγμάτων, θετικών και αρνητικών, από την πλάση και τη πτώση του Αδάμ ως την Ανάληψη του Χριστού και τον ευαγγελισμό της ανθρωπότητος από τους Αποστόλους, παρακινεί κάθε ψυχή να μιμείται τις καλές πράξεις, ν’ αποφεύγει τις φαύλες και να καταφεύγει πάντα στο Θεό με μετάνοια, δάκρυα, εξομολόγηση και κάθε ευαρέστηση.

Η Πέμπτη εβδομάδα των Νηστειών είναι το λειτουργικό αποκορύφωμα της Τεσσαρακοστής. Οι ακολουθίες είναι μακρότερες και εκλεκτότερες.

Στη συνήθη ακολουθία των λοιπών εβδομάδων θα προστεθούν δυο νέες μεγάλες ακολουθίες· Την Πέμπτη ο Μεγάλος Κανόνας και το Σάββατο ο Ακάθιστος Ύμνος.

Κανονικά το αποκορύφωμα αυτό θα έπρεπε να αναζητηθεί στην επόμενη, στην Έκτη εβδομάδα των Νηστειών, που είναι και η τελευταία της περιόδου αυτής. Αλλά όλα στη λατρεία μας έχουν τακτοποιηθεί από τους πατέρες με πολλή μελέτη και περίσκεψη.

Με «διάκριση» κατά την εκκλησιαστική έκφραση. Μετά από την τελευταία εβδομάδα ακολουθεί η Μεγάλη Εβδομάδα, με πυκνές και μακρές ακολουθίες, ανάλογες προς τα μεγάλα εορτολογικά θέματα. Μεταξύ αυτής και του αποκορυφώματος της Τεσσαρακοστής έπρεπε να μεσολαβήσει μια περίοδος σχετικής αναπαύσεως, μια μικρή ανάπαυλα.

Το τόσο λοιπόν ανθρώπινα αναγκαίο μεσοδιάστημα είναι η τελευταία εβδομάδα και την έξαρση του τέλους βαστάζει η προτελευταία.

Πότε ψάλλεται ο Μεγάλος Κανόνας;

Ο Μεγάλος Κανόνας ψάλλεται τμηματικά στα απόδειπνα των τεσσάρων πρώτων ημερών της Α’ Εβδομάδας των Νηστειών και ολόκληρος στην ακολουθία του Όρθρου της Πέμπτης της Ε’ εβδομάδας. Στις ενορίες συνήθως ψάλλεται ανεξάρτητα από τον όρθρο, σαν μικρή αγρυπνία, το βράδυ της Τετάρτης μαζί με την ακολουθία του αποδείπνου.

Έτσι διευκολύνονται περισσότερο οι χριστιανοί στην παρακολούθησή του. Μπορεί να τον βρει κανείς μέσα στο λειτουργικό βιβλίο που περιέχει τις ακολουθίες της Τεσσαρακοστής, το Τριώδιο, καθώς και σε μικρά αυτοτελή φυλλάδια. Η παρακολούθηση του Κανόνα αυτού κατά την ώρα της ψαλμωδίας του είναι αρκετά δύσκολη, γιατί τα νοήματα είναι πυκνά και ο ρυθμός της ψαλμωδίας γρήγορος.

Για τους λόγους αυτούς τα εγκόλπια αυτά είναι ιδιαίτερα απαραίτητα για όσους θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον ύμνο αυτό. Τα παρακάτω ας αποτελέσουν μια σύντομη εισαγωγή και βοήθεια για την κατανόησή του και μια παρακίνηση για την παρακολούθηση της ψαλμωδίας του εκλεκτού αυτού λειτουργικού κειμένου.

Ποιός είναι ο ποιητής – δημιουργός του Μεγάλου Κανόνα;

Τον Μεγάλο Κανόνα συνέθεσε ο άγιος Ανδρέας ο Ιεροσολυμίτης. Γεννήθηκε στη Δαμασκό το 660 μ. Χ. από ευσεβείς γονείς. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών η αγάπη του τον φέρνει στα Ιεροσόλυμα όπου οι γονείς του τον αφιερώνουν στον Ναό της Αναστάσεως.

Στα Ιεροσόλυμα απόκτησε μεγάλη παιδεία, την «θύραθεν» και τη θεολογική. Αν και το έργο του έγινε στην Κωνσταντινούπολη και την Κρήτη φέρει τον τίτλο του «Ιεροσολυμίτη» επειδή πέρασε από την αγία πόλη. Μοναχός της Μονής του Αγίου Σάββα στα Ιεροσόλυμα έγινε γραμματέας του Πατριάρχη Θεόδωρου. Το 685 ήλθε στην Κωνσταντινούπολη για εκκλησιαστική αποστολή.

Εκεί παρέμεινε για είκοσι χρόνια και ανέλαβε διάφορες εκκλησιαστικές θέσεις και τέλος γύρω στο 711 ή 712 εκλέγεται αρχιεπίσκοπος Κρήτης.

Άγιος Ανδρέας ο Ιεροσολυμίτης Αρχιεπίσκοπος Κρήτης

Στη Κρήτη συμμετέχει στις ταλαιπωρίες του ποιμνίου του που οφείλονταν στις Αραβικές επιδρομές. Εμψυχώνει το λαό στις θλίψεις και προσεύχεται για τη σωτηρία του.

Με τις προσευχές του σταματά τη μεγάλη ανομβρία και σταματά τη μάστιγα της πείνας. Ιδρύει μεγάλο «Ξενώνα» στον οποίο περιθάλπονται οι γέροντες και οι άρρωστοι, φιλοξενούνται οι ξένοι και οι φτωχοί διακονώντας ο ίδιος. «Με τα χέρια του υπηρετούσε τους ασθενείς και τους έπλενε τα πόδια και το κεφάλι, καθάριζε τις πληγές τους και τα τραύματα τους. Σ’ αυτό το σημείο τον οδηγούσε η αγάπη του πρός τον Θεό και τον πλησίον» σημειώνει ο βιογράφος του.

Ο άγιος Ανδρέας ο Κρήτης είχε μεγάλη ευλάβεια και ιδιαίτερη αγάπη του πρός την Παναγία. Αφιέρωσε πλήθος ύμνων και εγκωμιαστικών λόγων στις εορτές της. Έκτισε δε μεγαλοπρεπή ναό προς τιμήν της Θεοτόκου που τον ονόμασε «Βλαχέρνες». Φρόντισε δε για την επισκευή των παλαιών και παραμελημένων ναών τους οποίους «ευπρεπώς κατεκόσμησε».

Πέθανε στις 4 Ιουλίου 740 στην Ερεσό της Λέσβου, είτε επιστρέφοντας στην Κρήτη μετά από ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη, είτε και εξόριστος εκεί – ήταν υποστηρικτής των αγίων εικόνων. Στην παραλία της Ερεσού τιμάται μέχρι σήμερα ο τάφος του, μια μεγάλη σαρκοφάγος, που βρίσκεται πίσω από το άγιο βήμα της ερειπωμένης βασιλικής της Αγίας μάρτυρος Αναστασίας, όπου κατά τους βιογράφους του είχε ταφεί.

Η καθιέρωση του ως Αγίου έγινε πολύ νωρίς.

Ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης ήταν λόγιος κληρικός, εκκλησιαστικός ρήτορας και υμνογράφος. Η φιλολογική και υμνογραφική του παραγωγή είναι αξιόλογη Οι λόγοι του είναι κυρίως εγκωμιαστικοί. Σώζονται ομιλίες στις Θεομητορικές και Δεσποτικές εορτές και σε διαφόρους αγίους. Στις ομιλίες του φαίνεται η ρητορική του τέχνη, η άριστη γνώση της αττικής γλώσσας, η βαθιά γνώση της βίβλου, ιδιαίτερα της Π.Δ που ερμηνεύει αλληγορικά.

Χαρακτηρίζεται ως ο καλύτερος εκκλησιαστικός ρήτορας της Βυζαντινής εποχής.

Τα χαρακτηριστικά των λόγων του είναι η «έντεχνος ρητορική επεξεργασία και τα υψηλά θεολογικά νοήματα». Το υμνογραφικό του έργο είναι πλουσιότερο των ρητορικών του λόγων. Εφεύρε το είδος των Κανόνων που ψάλλονται μέχρι σήμερα και διακρίνονται για την σαφήνεια και το διδακτικό τους χαρακτήρα.

Το σπουδαιότερο όμως υμνογραφικό του έργο είναι ο Μεγάλος Κανόνας. Τον έγραψε, όπως φαίνεται από διάφορες ενδείξεις, περί το τέλος της ζωής του, κατά δε την μαρτυρία ενός συναξαρίου, στην Ερεσό, λίγο πριν πεθάνει. Αν η πληροφορία αυτή είναι αληθινή, ο Μεγάλος Κανόνας είναι το κύκνειο άσμα του υμνογράφου μας.

Για να καταλάβουμε την ποιητική του δομή πρέπει να κάνουμε μια μικρή παρέκβαση. Το έργο αυτό ανήκει στο ποιητικό είδος των κανόνων, που κατά πολλούς έχει την αρχή του σ’ αυτόν τον ίδιο τον Ανδρέα. Είναι δε οι κανόνες ένα σύστημα τροπαρίων, που γράφονταν για ένα ορισμένο λειτουργικό σκοπό:

Να διακοσμήσουν τη ψαλμωδία των 9 ωδών του Ψαλτηρίου, που στιχολογούνταν στον όρθρο.

Όλος ο Μέγας κανόνας ψάλλεται σε ένα ήχο. Κάθε όμως ωδή παρουσιάζει μια μικρή παραλλαγή στη ψαλμωδία κατά τρόπο, που να διατηρείται μεν η μουσική ενότητα στον όλο κανόνα, αφού όλος ψάλλεται στον ίδιο ήχο, αλλά και να σπάει και η μονοτονία με τις παραλλαγές στην ψαλμωδία που παρουσιάζει κάθε μια ωδή.

Γιατί ονομάζεται «Μεγάλος»;

Ο Μεγάλος Κανόνας στην μορφή του έχει μια χαρακτηριστική ιδιορρυθμία. Η ιδιορρυθμία του συνίσταται στο ότι συγκρινόμενος προς τους άλλους ομοίους του κανόνες, είναι «μέγας». Μέγας στην απόλυτη του έννοια.

Μεγαλύτερος δεν μπορούσε να υπάρξει· και τούτο γιατί ο ποιητής θέλησε να συνθέσει όχι τρία ή τέσσερα τροπάρια για την κάθε ωδή, όπως συνήθως έχουν οι άλλοι κανόνες, αλλά πολύ περισσότερα: τόσα, όσα είναι και όλοι οι στίχοι των ωδών, έτσι ώστε στον καθένα στίχο να αντιστοιχεί και να παρεμβάλλεται κατά την ψαλμωδία από ένα τροπάριο.

250 είναι οι στίχοι των ωδών, 250 και τα τροπάρια του Μεγάλου Κανόνα, ενώ οι συνήθης κανόνες έχουν γύρω στα 30. Σήμερα τα τροπάρια του Μεγάλου Κανόνα είναι κατά 30 περίπου περισσότερα από τα αρχικά.

Μεταγενέστεροι υμνογράφοι πρόσθεσαν τροπάρια για την οσία Μαρία την Αιγυπτία και για τον ίδιο τον Ανδρέα.

Ποιο είναι το περιεχόμενο του Μεγάλου Κανόνα;

Ο Μεγάλος Κανών παρουσιάζει το τραγικό γεγονός της πτώσεως του ανθρωπίνου γένους που κατάστρεψε τη δυνατότητα της κοινωνίας του με τον Θεό. Στον Μεγάλο Κανόνα ο ποιητής θεωρεί και βιώνει το γεγονός της πτώσεως προσωπικά. Με την καθημερινή αμαρτία του ταυτίζεται με τον πρωτόπλαστο Αδάμ του οποίου γίνεται μιμητής.

Η ψυχή του ακολουθεί τη πορεία της Εύας:

Αλίμονο, ταλαίπωρη ψυχή! Γιατί μιμήθηκες την πρώτη Εύα; Κοίταξες πονηρά και πληγώθηκες πικρά.

Ο άγιος αναφέρεται στην ύπαρξη που κληρονομήσαμε μετά τη πτώση που συνδέεται με τη φθορά και το θάνατο. Με τους πρωτόπλαστους έχουμε οντολογική αλληλεγύη.

Η συναίσθηση της αμαρτωλότητας και η ομολογία της σφραγίζει ολόκληρο τον Μεγάλο Κανόνα.

Είναι ένα κύκνειο άσμα, ένας θρήνος προθανάτιος, ένας μακρύς θρηνητικός μονόλογος, είναι ο Αδαμιαίος θρήνος. Ο ποιητής βρίσκεται στο τέλος της ζωής του. Αισθάνεται ότι οι ημέρες του είναι πια λίγες, ο βίος του έχει περάσει. Αναλογίζεται τον θάνατο και την κρίση του δίκαιου κριτή, που τον αναμένει. Και έρχεται να κάνει μια αναδρομή, μια ανασκόπηση του πνευματικού του κόσμου. Κάθεται να συζητήσει με τη ψυχή του.

Ο απολογισμός όμως δεν είναι ενθαρρυντικός. Ο βαρύς κλοιός της αμαρτίας στον συμπνίγει. Η συνείδηση τον ελέγχει. Και ο ποιητής θρηνεί διαρκώς για την άβυσσο των κακών τους πράξεων. Στον θρήνο αυτό συμπλέκεται η αναδρομή στην Αγία Γραφή.

Αυτό κυρίως δίνει την μεγάλη έκταση στο ποίημα. Ο σύνδεσμος όμως του θρήνου με την Γραφή είναι πολύ φυσικός. Σαν άνθρωπος του Θεού ο ποιητής, ανοίγει το βιβλίο του Θεού για να αξιολογήσει τα πεπραγμένα του. Εξετάζει ένα προς ένα τα παραδείγματα του ιερού βιβλίου. Στις οκτώ πρώτες ωδές παίρνει τα παραδείγματα του από τη Παλαιά Διαθήκη.

Στη εννάτη ωδή από την Καινή Διαθήκη. Το αποτέλεσμα της συγκρίσεως είναι κάθε φορά τρομερό και αιτία νέων θρήνων. Έχει μιμηθεί όλες τις κακές πράξεις όλων των ηρώων της ιεράς ιστορίας, όχι όμως και τις καλές πράξεις των αγίων.

Δεν του μένει παρά η μετάνοια, η συντριβή και η καταφυγή στο έλεος του Θεού. Και εδώ ανοίγει η αισιόδοξη προοπτική του ποιητή. Βρήκε την πόρτα του παραδείσου, την μετάνοια. Καρπούς μετανοίας δεν έχει να παρουσιάσει· προσφέρει όμως στον Θεό τη συντετριμμένη του καρδιά και την πνευματική του φτώχια.

Τα βιβλικά παραδείγματα του Δαυίδ, του προφήτη Ιερεμία, των βασιλέων Μανασσή και Εζεκία από την Π. Δ και του Πέτρου, της Μάρθας και της Μαρίας, της Χαναναίας, του τελώνη, της πόρνης και του ληστή τον ενθαρρύνουν. Πολλές φορές επανέρχεται χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της μετάνοιας της πόρνης και παρακαλεί τον Κύριο να δεχθεί τα δικά του δάκρυα όπως δέχθηκε και τα δικά της και να του συγχωρήσει τις αμαρτίες του.

Ο κριτής θα ευσπλαχνισθεί και αυτόν, που αμάρτησε πιο πολύ από όλους τους ανθρώπους. Ψάλλεται σε ήχο πλ. του β’. Είναι ήχος γλυκός, κατανυκτικός και εκφραστής του πένθους και της συντριβής.

Μέσα στο πλαίσιο της κατανυκτικής περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ο γεμάτος κατάνυξη Μεγάλος Κανόνας προσφέρει ένα συγκλονιστικό βίωμα. Μπαίνει στο στόμα του πιστού σαν φωνή, σαν εγερτήριο, σαν αφυπνιστικός σεισμός. Σαν αποστροφή στην κοιμωμένη και ραθυμούσα ψυχή του. Τούτο ανακεφαλαιώνει το θαυμαστό προοίμιο του Ρωμανού του Μελωδού που συμψάλλεται με τον Μέγα Κανόνα:

«Ψυχή μου, Ψυχή μου, ανάστα τι καθεύδεις;

Το τέλος εγγίζει και μέλλεις θορυβείσθαι·

ανάνηψον ουν, ίνα φείσηται σου Χριστός ο Θεός,

ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών»,

 

Πηγή

Σημείωση:  Τον Μεγάλο Κανόνα με Εἰσαγωγή και απόδοσή του στην νεοελληνικὴ, καθώς  και  σχόλιασμό του, αλλά και σχετική βιβλιογραφία, από τον Μητροπολίτη Νέας Σμύρνης κ. Συμεών  βλ. εδώ.

 

Ο Ακάθιστος Ύμνος. Ένα ταξίδι, κι ένας προορισμός (Αναδημοσίευση από το 2015)

Λίγο καιρό στην ξενητειά, και η επάνοδος στην ζεστή αγκαλιά των Χαιρετισμών, μετουσιώνει την απουσία σε επανένταξη, την στέρηση σε αγαλλίαση της επιστροφής.

Όλα τα καλά που συνάντησα, δεν σταθήκανε αρκετά για να μειώσουνε την ομορφιά της ψυχικής γαλήνης στο άκουσμα της ακολουθίας των Χαιρετισμών της Παναγίας

 
Βρέθηκα στον Ναό, πολύ πριν από την έναρξη της ακολουθίας των τελευταίων Χαιρετισμών. Ένοιωθα την ανάγκη να εγκλιματιστώ γρήγορα, έγκαιρα, σε τούτο που έμελλε να ακολουθήσει. Το γνωστό, από τους παλιούς καιρούς. Αυτό που ζωογονεί την ελπίδα του ανθρώπου, και γαληνεύει την ψυχή. Αυτό που μας κάνει να νοιώθουμε πως ο άνθρωπος δεν είναι μόνος, σε τούτη τη ζήση, γιατί  ο θεός απο-θεώθηκε, για νά 'ρθει κοντά μας. Για να ζήσει μαζί μας, και με τα πάθη μας. Και για να μας δείξει το δρόμο της αγάπης και της ειρήνης, εν Χριστώ. Ενανθρώπησε για όλους εμάς, που ξεχαστήκαμε, που χάσαμε  το δρόμο. Και τον ξαναβρίσκουμε, σαν το τέρμα των φιλοδοξιών μας, μας φανεί αδιέξοδο και μάταιο. Για να μας δείξει,  πως μονάχα η Χάρη Του, που την αναζητήσαμε και την αποζητήσαμε, που την καλέσαμε με θέρμη και πίστη, αρκεί, για να φύγουν από μέσα μας τα νέφη της αδικίας, της πλεονεξίας, του πολέμου και της καταστροφής, που μας καθοδηγούν. Γι' αυτό Χαιρετίζεται η Παναγία Μητέρα του Παντοκράτορα. Γιατί ήταν η ταπεινότητα και η υποταγή της που μας Τον χάρισε (1). Και για τούτη τη δωρεά της, ο Υμνωδός, με τόσα λόγια, τόσο μεγάλης αγάπης και θείου έρωτα προσφωνεί την Χάρη Της κάθε λίγο και την προσκαλεί για να μας συνδράμει, να 'ρθεί προς βοήθειά μας, να πρεσβεύσει  και να μεσιτεύσει για την συγχώρηση των πταισμάτων και των ανομημάτων μας. Για την αχαριστία και την αγνωμοσύνη μας (2).

Ξανακούω το "προσταχθέν μυστικώς" (3), (που είναι το αρχαιότερο προίμιο του Ακαθίστου Ύμνου και το οποίο αργότερα λόγω των περιστάσεων τη Βασιλεύουσας αντικαταστάθηκε από το "Τη Υπερμάχω Στρατηγώ") και εισέρχομαι στο μυστήριο της Θείας συλλήψεως. Αλλά, πώς να κατανοήσει ο ανθρώπινος νούς την ενανθρώπηση του Σωτήρα Χριστού; Πώς να δεχθεί η ανθρώπινη λογική την Υπέρλογη αποκάλυψη; Ακατάληπτος ο Θεός και τα μυστήριά Του!

Ο κόσμος είχε αρχίσει να συρρέει από ενωρίς, κι ο Ναός είναι πια γεμάτος. Πολλοί,  όρθιοι, και σε κατάνυξη παρακολουθούν και συμμετέχουν στην ακολουθία, σαν μια προσφορά που είναι ταυτόχρονα και αίτημα, να βρίσκονται σε τούτη την εκ-κλησία των πολιτών του Χριστού. Να είναι ανάμεσα στους προσκεκλημένους, ανάμεσα στους κλητούς κι εκλεκτούς, που θέλουν να προσφέρουν την αγάπη και τα δάκρυά τους και να λάβουν την γαλήνη και την ειρήνη του Χριστού. Την ειρήνη για την οποία Εκείνος είπε "εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν" (4), ξεχωρίζοντας με σαφήνεια τα πράγματα: "Εγώ δεν σας δίνω με τον τρόπο που σας δίνει ο κόσμος...". Τόχει ξεκάθαρα ειπεί: πως είναι η άμπελος η αληθινή, και πως εμείς, μόνο κοντά του, στον λόγο και την αγάπη Του, θα είμαστε, παντοτινά, τα κλήματα που θα καρπίσουν άφθονα έργα ειρήνης, αγάπης, και προκοπής στην αρετή. Γιατί χωρίς την αγάπη Του, τίποτε δεν μπορεί να γίνει!


Διαβάζω στον Συναξαριστή πως "Ακάθιστος ύμνος επικράτησε να λέγεται ένας ύμνος «Κοντάκιο» της Ορθόδοξης Εκκλησίας, προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, που ονομάστηκε έτσι, από την όρθια στάση, που τηρούσαν οι πιστοί κατά τη διάρκεια της ψαλμωδίας του. Οι πιστοί έψαλλαν τον Ακάθιστο ύμνο όρθιοι, όπως εψάλη για πρώτη φορά, ενώ το εκκλησίασμα παρακολουθούσε όρθιο κατά την ακολουθία της γιορτής του Ευαγγελισμού, με την οποία συνδέθηκε ο ύμνος.

Θεωρείται ως ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας, η γλώσσα του είναι σοβαρή και ποιητική και είναι εμπλουτισμένος από κοσμητικά επίθετα και πολλά σχήματα λόγου (αντιθέσεις, μεταφορές, κλπ). Το θέμα του είναι η εξύμνηση της ενανθρώπισης του Θεού μέσω της Θεοτόκου, πράγμα που γίνεται με πολλές εκφράσεις χαράς και αγαλλίασης, οι οποίες του προσδίδουν θριαμβευτικό τόνο.
Γενικό θέμα του ύμνου είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, ο οποίος πηγάζει από την Αγία Γραφή και τους Πατέρες της Εκκλησίας και περιγράφει τα ιστορικά γεγονότα, αλλά προχωρεί και σε θεολογική και δογματική ανάλυσή τους.

Οι πρώτοι δώδεκα οίκοι του (Α-Μ) αποτελούν το ιστορικό μέρος. Εκεί εξιστορούνται τα γεγονότα από τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου μέχρι την Υπαπαντή, ακολουθώντας τη διήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά. Αναφέρεται ο Ευαγγελισμός (Α, Β, Γ, Δ), η επίσκεψη της εγκύου Παρθένου στην Ελισάβετ (Ε), οι αμφιβολίες του Ιωσήφ (Ζ), η προσκύνηση των ποιμένων (Η) και των Μάγων (Θ, Ι, Κ), η Υπαπαντή (Μ) και η φυγή στην Αίγυπτο (Λ), η οποία είναι η μόνη που έχει ως πηγή το απόκρυφο πρωτευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου.

Οι τελευταίοι δώδεκα (Ν-Ω) αποτελούν το θεολογικό ή δογματικό μέρος, στο οποίο ο μελωδός αναλύει τις βαθύτερες θεολογικές και δογματικές προεκτάσεις της Ενανθρώπισης του Κυρίου και το σκοπό της, που είναι η σωτηρία των πιστών.

Ο μελωδός βάζει στο στόμα του αρχαγγέλου, του εμβρύου Προδρόμου, των ποιμένων, των μάγων και των πιστών τα 144 συνολικά «Χαῖρε», τους Χαιρετισμούς προς τη Θεοτόκο, που αποτελούν ποιητικό εμπλουτισμό του χαιρετισμού του Γαβριήλ («Χαῖρε Κεχαριτωμένη»), που αναφέρει ο Ευαγγελιστής Λουκάς (Λουκ. α΄ 28).
 
Ο Ακάθιστος Ύμνος συνδέθηκε με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, προφανώς, εξ αιτίας ενός άλλου καθαρώς λειτουργικού λόγου. Μέσα στην περίοδο της Νηστείας εμπίπτει πάντοτε η μεγάλη γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Είναι η μόνη μεγάλη γιορτή, που λόγω του πένθιμου χαρακτήρα της Τεσσαρακοστής, στερείται προεορτίων και μεθεορτίων. Αυτήν ακριβώς την έλλειψη έρχεται να καλύψει η ψαλμωδία του Ακαθίστου, τμηματικά κατά τα απόδειπνα των Παρασκευών και ολόκληρος κατά το Σάββατο της Ε΄ εβδομάδας. Το βράδυ της Παρασκευής και το Σάββατο είναι μέρες που μαζί με την Κυριακή είναι οι μόνες μέρες των εβδομάδων των Νηστειών, κατά τις οποίες επιτρέπεται ο γιορτασμός χαρμόσυνων γεγονότων, και στις οποίες, μετατίθενται οι γιορτές της εβδομάδας".  

 Η μέρα τούτη της Ε' εβδομάδας των Νηστειών, που ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος, είναι μια μέρα πανηγυρική, μέσα στο στάδιο της προετοιμασίας μας για τα Άγια Πάθη.  Ημέρα "πανηγυρικής" (που λένε και οι νομικοί-κι εννοούν εκπεφρασμένης, ρητής και αδιαμφισβήτητης-) δήλωσης και συμμετοχής στην προσευχή και στην μετάνοια. Ρητή και εκούσια ένταξη  στο πλήρωμα της Εκκλησίας του Χριστού.

Ποιός αγάπησε χωρίς να υμνήσει το αντικείμενο του έρωτά του; Ποιός έλαβε δωρεά, χωρίς να ευχαριστήσει τον δωρητή του; Ποιος εμαθήτευσε χωρίς να διδαχθεί από τον Δάσκαλό του; Ποιός θεραπεύτηκε χωρίς να ευγνωμονεί τον ιατρό του;  Ποιός απαλλάχτηκε από τα χρέη κι από τα βάρη του χωρίς να ευχαριστήσει εκείνον που τα διέγραψε;

Ετούτες τις ώρες της προσευχής, το νοιώθεις πως κάθε προσφώνηση στην  Θεοτόκο, αποτελεί κι ένα ποιητικό μαργαριτάρι, λες κι ο κόσμος φτιάχτηκε για να στολίσει την ταπείνωση με τόση λαμπρότητα, όση δεν φτάνουν τα χρυσάφια του κόσμου, κι όση δεν φτιάχνουν όλα τα άστρα του κόσμου μαζί.

Και καθώς φτάνουμε πια στην τελευταία αποστροφή της αποψινής μας προσευχής, ζητάμε από την Παναγία Μητέρα του Χριστού, να γίνει και δική μας μητέρα, και να στοχαστεί πως πάσχουμε. Να νοιαστεί για όλους εμάς, και με την μητρική της παρρησία να φροντίσει να γίνει δεκτή και η δική μας αίτηση και η μετάνοια, και να γενούμε -με την μεσιτεία της- "τέκνα Κυρίου", κι εργάτες της αγάπης του Χριστού (6).

Πώς να σε ευχαριστήσουμε Παναγία Δέσποινα, εσένα που όλους μας έχεις παιδιά σου, αφού σαν τα μικρά παιδιά σ' αποζητούμε, κι εσύ μας κρατάς μακριά από το κακό, εμάς, που κάθε τόσο σε καλούμε κοντά μας (7)!

Πόσο γρήγορα τέλειωσε κι εφέτος τούτη η ακολουθία! Αν ο Υμνωδός δεν είχε τόση ευσέβεια,  τέτοιον θείο "φόβο" και τόση θεία ευγνωμοσύνη, δεν θα είχε υμνήσει τόσο υπέροχα την Παναγία Μητέρα, και κανένας από τους προσευχόμενους, μονάχος του, δεν θα μπορούσε να εκφράσει μια τέτοια θεία αγάπη! Και τότε θα λέγαμε: σαν νά 'ναι λίγες οι προσευχές μας, σαν νά 'ναι μικρές οι νυχτιές! Σαν νά 'ναι φτωχά τα λόγια μας, μπροστά σε τόσο μεγαλείο ελέους, ειρήνης, αγάπης, γαλήνης! Σε τόσες και τέτοιες δωρεές!

Μα για τούτον τόν λόγο, ψάλλουμε και ξαναψάλλουμε τον Ακάθιστο Ύμνο. Για να φέρουμε στην ζωή μας την μνήμη της ταπείνωσης, της αγάπης, της προσφοράς και της συμμετοχής. Για να μείνουμε άνθρωποι, με συναίσθηση του φθαρτού εαυτού μας και να θεωθούμε μέσα στην άφθαρτη ειρήνη του Χριστού, που επιμένει να θυσιάζεται για όλους εμάς. Του Χριστού, που μας καλεί να γίνουμε με την προαίρεσή μας (όστις βούλεται) πολίτες της βασιλείας Του.

Σημειώσεις:
(1). Ὤφθης φωτισμός, ἡμῶν καὶ βεβαίωσις· ὅθεν βοῶμέν σοι· Χαῖρε ἄστρον ἄδυτον, εἰσάγον κόσμῳ τὸν μέγαν Ἥλιον· χαῖρε Ἐδὲμ ἀνοίξασα, τὴν κεκλεισμένην Ἁγνή· χαῖρε στῦλε, πύρινε εἰσάγουσα, εἰς τὴν ἄνω ζωήν, τὸ ἀνθρώπινον.
(2).  Φεῖσαι ὁ Θεός, τῆς κληρονομίας σου, τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πάσας παραβλέπων νῦν, εἰς τοῦτο ἔχων ἐκδυσωποῦσάν σε, τὴν ἐπὶ γῆς ἀσπόρως σε κυοφορήσασαν, διὰ μέγα, ἔλεος θελήσαντα, μορφωθῆναι Χριστὲ τὸ ἀλλότριον.
(3). Τὸ προσταχθὲν μυστικῶς, λαβὼν ἐν γνώσει, ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ Ἰωσήφ, σπουδῇ ἐπέστη, ὁ Ἀσώματος, λέγων τῇ Ἀπειρογάμῳ· Ὁ κλίνας τῇ καταβάσει τοὺς οὐρανούς, χωρεῖται ἀναλλοιώτως ὅλος ἐν σοί. Ὃν καὶ βλέπων ἐν μήτρᾳ σου, λαβόντα δούλου μορφήν, ἐξίσταμαι κραυγάζειν σοι· Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε!
(4). "... · οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν. μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία μηδὲ δειλιάτω", (Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, κεφ. 14 εδ. 27). 
(5). "...Μείνατε ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς τὸ κλῆμα οὐ δύναται καρπὸν φέρειν ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε. Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Ὁ μένων ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπὸν πολύν, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν... (Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, κεφ. 15 εδ. 4-5).
(6). ... Άσπιλε, αμόλυντε, άχραντε αγνή Παρθένε (...)  ὡς τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ Μήτηρ, (...) τῇ μητρικῇ σου παῤῥησίᾳ χρωμένη, δυσώπησον, ἵνα ἀνοίξῃ κἀμοὶ τὰ φιλάνθρωπα σπλάγχνα τῆς αὑτοῦ ἀγαθότητος, καί, παριδών μου τὰ ἀναρίθμητα πταίσματα, ἐπιστρέψῃ με πρὸς μετάνοιαν, καὶ τῶν αὑτοῦ ἐντολῶν ἐργάτην δόκιμον ἀναδείξῃ με....
(7).  Ὦ πανύμνητε Μῆτερ, ἡ τεκοῦσα τὸν πάντων Ἁγίων ἁγιώτατον Λόγον · δεξαμένη τὴν νῦν προσφοράν, ἀπὸ πάσης ῥῦσαι συμφορᾶς ἅπαντας· καὶ τῆς μελλούσης λύτρωσαι κολάσεως, τοὺς σοὶ βοῶντας· Ἀλληλούϊα.

Για άλλες, ιδιαίτερες και εξειδικευμένες πληροφορίες σχετικά με τον Ακάθιστο Ύμνο δείτε εδώ

Κυριακή Γ' των Νηστειών- της Σταυροπροσκυνήσεως (Αναδημοσίευση από 18 Μαρτίου 2017)

 

Στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής πια, κι ο δρόμος για το Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού μικραίνει.

Διαβάζω στο Συναξάρι της ημέρας, γιατί η Κυριακή τούτη ονομάζεται «της Σταυροπροσκυνήσεως». Σας το μεταφέρω, έτσι όπως το προσέλαβα, για τη χάρη που έχουν οι εκφραστικές του εικόνες και την λεπτότητα της αίσθησης του αθλουμένου στην αρετή:

Σαν που είναι το μέσο της σαρακοστής, κι εμείς σε σταυρό ανεβαίνουμε, αφού τα πάθη μας μας εξουδετερώνουν και μας καταρρακώνουν, όταν μάλιστα δείχνουμε αφροντισιά για την ψυχική μας βελτίωση. Έτσι τούτη η μέρα, φέρνει κοντά μας τον ζωοποιό Σταυρό του Χριστού, γι ανακούφιση και στήριγμά μας, θυμίζοντάς μας το Πάθος του Χριστού μας, κι ακόμη για να μας παρηγορήσει, πως όπως ο Χριστός σταυρώθηκε για όλους εμάς, έτσι κι εμείς, κάτι πρέπει να κάνουμε για την αγάπη του. Βλέποντας, λοιπόν, όλες εκείνες τις δεσποτικές θλίψεις και τα μαρτύρια, του εξευτελισμού και «του πικρασμού», ανακουφίζονται οι δικές μας ασήμαντες θλίψεις και στενοχώριες, με την υπόμνηση και την ελπίδα ότι θα βρούμε κι εμείς παρηγορία και αμοιβή , όπως έγινε και για το Χριστό, με τη δόξα που έλαβε μετά από την Σταυρική του θυσία.

Και με άλλο τρόπο προβάλλεται η Σταυροπροσκύνηση: όπως οι στρατοκόποι -που απόκαμαν, αφού πορεύτηκαν μακρύ και δύσκολο δρόμο- αναπαύονται για λίγο, κάτω από «δένδρον ευσκιόφυλλον» που συνάντησαν, για να ανανεώσουν τις δυνάμεις τους, και «ωσανεί νεαροί το λοιπόν της οδού διανύουσιν». Έτσι και εδώ, στον καιρό της νηστείας, οι Πατέρες εφύτευσαν τον Σταυρό του Χριστού μας στο μέσον της διαδρομής, για να μας δώσει άνεση και αναψυχή, «ευσταλείς τε και κούφους ... τους κεκοπιακότας παρασκευάζων».

Κι άλλη μεγαλοπρεπής εικόνα αποδίδεται στη Σταυροπροσκύνηση: Πως η μέρα τούτη είναι όπως όταν παρίσταται ο Βασιλιάς, που «προπορεύονται τα εκείνου σημεία και σκήπτρα», και μετά, όταν φτάνει κι εκείνος, χαίρεται κι είναι ευτυχής για τη νίκη, και μαζί του χαίρει κι ο λαός του. Έτσι κι ο Χριστός μας, που πρόκειται να θανατωθεί δια του Σταυρού, δείχνει το Σταυρό, το τρόπαιό του, με το οποίο θα κατανικήσει το θάνατο, και θα αναστηθεί. Γι' αυτό προπέμπεται το Σκήπτρον του, η βασιλική του Σημαία, ο ζωοποιός Σταυρός: Για να μας ετοιμάσει να δεχτούμε το Χριστό, και να επευφημήσουμε το θρίαμβο της Ανάστασής του.

Παλαιοδιαθηκική είναι η επόμενη εικόνα: Η μεσοσαρακοστή μοιάζει με την Μερρά πηγή, όπου ο Μωϋσής «το ξύλον ενέβαλεν και εγλύκανεν αυτήν». Έτσι «και ο διαγαγών ημάς Θεός της νοητής ερυθράς, και του Φαραώ, τω ζωοποιώ Ξύλω του τιμίου και ζωοποιού Σταυρού», γλυκαίνει την πικρία της μακράς νηστείας, και μας παρηγορεί καθώς βρισκόμαστε στην έρημο, μέχρι να μας ξαναφέρει, με την Ανάστασή Του, στη νοητή Ιερουσαλήμ.

Και τούτη: Ο Σταυρός λέγεται «Ξύλον ζωής», κι είναι εκείνο το ξύλο που ήταν φυτεμένο στον Παράδεισο της Εδέμ. Οι Άγιοι Πατέρες τούτο το ξύλο, το φύτευσαν στο μέσον της σαρακοστής, μαζί με την αμαρτία των πρωτοπλάστων, για να μας υπομνήσουν ότι με τούτο το ξύλο χάθηκε ο Παράδεισος για τον άνθρωπο, κι ότι με τούτο το ίδιο ξύλο, θα καταργηθεί και η αμαρτία που προκάλεσε την απώλεια του Παραδείσου. Από τούτο το ξύλο, θα έρθει η Σωτηρία μας.

Στα αναγνώσματα της ημέρας θα βρούμε πως η αγάπη του Αρχιερέα Χριστού για εμάς, είναι η αγάπη του ομολογημένου Θεού, που έζησε αναμάρτητος κοντά μας και που πάντα μπορούμε να προσφεύγουμε σ' αυτόν για να βρούμε επιείκεια, χάρη και βοήθεια.

Θα βρούμε ακόμη, την απόλυτη αγάπη του Χριστού μας, που μας καλεί κοντά του, μόνο εάν το επιθυμούμε. Γιατί μόνο τότε η επιλογή μας έχει αξία. Εάν γίνεται σε απόλυτη ελευθερία και συναίσθηση. Η επιλογή αυτή δεν είναι χωρίς ευθύνη και χωρίς υποχρεώσεις. Η αγάπη του Χριστού έχει κόστος και απαιτεί παρρησία πίστεως.

************************************

Επιστολή Παύλου, προς Εβραίους (κεφ. δ, εδ. 14 – κεφ. ε, εδ. 6)

14 ῎Εχοντες οὖν ἀρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς, ᾿Ιησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας. 15 οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας. 16 προσερχώμεθα οὖν μετὰ παρρησίας τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος, ἵνα λάβωμεν ἔλεον καὶ χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. Κεφ. ε: 1 ΠΑΣ γὰρ ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος ὑπὲρ ἀνθρώπων καθίσταται τὰ πρὸς τὸν Θεόν, ἵνα προσφέρῃ δῶρά τε καὶ θυσίας ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, 2 μετριοπαθεῖν δυνάμενος τοῖς ἀγνοοῦσι καὶ πλανωμένοις, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς περίκειται ἀσθένειαν· 3 καὶ διὰ ταύτην ὀφείλει, καθὼς περὶ τοῦ λαοῦ, οὕτω καὶ περὶ ἑαυτοῦ προσφέρειν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. 4 καὶ οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τὴν τιμήν, ἀλλὰ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθάπερ καὶ ᾿Ααρών. 5 οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενηθῆναι ἀρχιερέα, ἀλλ' ὁ λαλήσας πρὸς αὐτόν· υἱός μου εἶ σύ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε·6 καθὼς καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ.

Κατά Μάρκον (κεφ. η, εδ. 34 – κεφ. θ, εδ. 1)

34 Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἶπεν αὐτοῖς· ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. 35 ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν. 36 τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν κερδήσῃ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ; 37 ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; 38 ὃς γὰρ ἐὰν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ τῇ μοιχαλίδι καὶ ἁμαρτωλῷ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων τῶν ἁγίων. Κεφ. Θ´1 ΚΑΙ ἔλεγεν αὐτοῖς· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει.

Φως Χριστού φαίνει πάσι!

 Ετούτες οι μέρες της σαρακοστής, είναι γεμάτες μυστήρια, μνήμες, εμπειρίες, επιγνώσεις, αναβάσεις, αγωνίες.

Πάνε χρόνια τώρα, που μια τέτοια μέρα, μια Τετάρτη της Μεγάλης Σαρακοστής, βρέθηκα στην Εκκλησιά, κι εκεί, στα σκοτεινά, με το φώς λίγων κεριών μονάχα, και λίγων καντηλιών, ξεδιπλωνότανε σιγά-σιγά μια λειτουργία, μια Προηγιασμένη.

Ο παπα-Γιώργης ιερουργούσε, εκείνο το βράδυ. Μεγάλες ελπίδες δεν είχαμε. Μια ψυχή που μιλάει γρήγορα-γρήγορα, τα πιο πολλά δεν σε βοηθάει να τα καταλάβεις, κι αν δεν έχεις μάλιστα και τη σχετική εμπειρία, φεύγεις με το κεφάλι καζάνι, χωρίς να έχεις καταλάβει τίποτε. Αλλά ό,τι και να ειπεί ο παπα-Γιώργης έχει πίσω του κόπο, και θυσία. Υπομονή και πίστη. Ανοχή, αντοχή, πειθαρχία και συνέπεια. Επιμονή και προσευχή. Εξ άλλου, στην εκκλησία, πάς για να ευλογηθείς, κι όχι για να «καταλάβεις».

Μα αν έχεις έστω και κάποια ιδέα, κάτι θα πάρεις, κάτι θα σου μείνει. Πάς για εκείνο το κάτι, για εκείνο που θα σου φωτίσει τα σωθικά. Που δεν είναι το ίδιο κάθε φορά, αλλά είναι εκείνο, που η δικιά σου στιγμή αναζήτησης και πνευματικής ανάγκης, θα φωτίσει, θα αναδείξει και που θα κατακυριεύσει την καρδιά και το νού σου. Εκείνο που θα σε λυτρώσει, θα σε ανακουφίσει, θα φωτίσει, θ' αλλάξει και θα σε απαλλάξει.

Ο Παπα-Γιώργης δυσκολεύεται να διαβάσει τα «Γράμματα», γιατί τα λέει πρίν τα συναντήσει το μάτι του στο χαρτί. Και μπερδεύεται να διαβάζει αυτό που έχει ήδη ειπεί. Τί να σου λέω, είναι δύσκολο να το καταλάβεις.

Κι ετούτο το βράδυ ψάλλει και δέεται. Κάποια στιγμή, αρχίζει να θυμιατίζει ψέλνοντας το «Κατευθυνθητω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου, έπαρσις των χειρών μου θυσία εσπερινή»! (όποιος δεν τόχει ακούσει σε προηγιασμένη ακολουθία, δεν έχει κατανυγεί ποτέ!).

Η φωνή του έχει αρμονική συνοδεία με τα κουδουνάκια του θυμιατού του, και μια απρόσμενη μελωδικότητα. Απρόσμενη, γιατί τούτοσ ο παπάς είναι δωρικός στην ψαλτική του. Όμως η ηπιότητα και η σταθερότητα της ταπεινής και προσευχητικής φωνής, η διάρκεια της αναπνοής, η ενότητα της ψυχικής ανάτασης με την εναγώνια εκζήτηση του Χριστού, μας φέρνουν όλους επί το αυτό!

Ακούγοντας, έφυγα αίφνης από τον κόσμο ετούτον! Και βρέθηκα, μαζί με άλλες ψυχές, να κοιτώ ένα άπειρο κι ολόλαμπρο φως, με τα χέρια υψωμένα σε ένα δοξαστικό αίτημα, σε μια ευχαριστία για τη συμμετοχή και την τύχη να είμαι εκεί, την ώρα εκείνη. Η αγιασμένη ψυχούλα, ο Παπάς, που τα ξέρει όλα «από στήθους», με την αγάπη του, μας έδειξε τους δρόμους που εκείνος κάθε τόσο διαβαίνει. Και φώτισε τα σκοτεινά κι αδιέξοδα μονοπάτια της «αυτογνωσίας» μας, της «λογικής και της αναλυτικής μας σκέψης», κι είδαμε πού είναι λαμπρότερα, ευφραντικά για την ψυχή και γαλήνια για το πνεύμα και την καρδιά μας: Σε Σύναξη με τον Χριστό και τον Λόγον του.

Σε λίγο στη μεγάλη Είσοδο, βγήκε -με τα μαύρα του άμφια- κρατώντας τα Τίμια Δώρα, που σιωπηρά και κατανυκτικά τα μετέφερε στην Αγία Τράπεζα, ενώ ο Ψάλτης έμελπε τον Εισοδικό Ύμνο: «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών συν ημίν αοράτως λατρεύουσιν, ιδού γαρ εισπορεύεται ο βασιλεύς της δόξης. Ιδού θυσία μυστική τετελειωμένη δορυφορείται. Πίστει και πόθω προσέλθωμεν ίνα μέτοχοι ζωής αιωνίου γενώμεθα. Αλληλούϊα».

Εκείνη τη στιγμή, το νιώθεις, πως δεν περνάει ο άρτος και ο οίνος της συνηθισμένης Κυριακάτικης Θείας Λειτουργίας, πηγαίνοντας για να γίνει Σώμα και Αίμα Κυρίου. Αλλά ο ίδιος ο Χριστός! Ζωντανός, ανάμεσά μας, κοντά μας, σε απόσταση αναπνοής! Έτσι, που νιώθεις πως μπορείς να τον αγγίξεις, και μες στην ψυχή σου ν' ακούσεις τον ίδιο τον Χριστό, λέγοντα «Τίς μου ἥψατο τῶν ἱματίων;»

Ετούτη η λειτουργία είναι σπουδαία στιγμή της λατρευτικής μας συμμετοχής και παρουσίας, είναι μια πράξη ένωσης των ψυχών με τα μάτια τους στραμμένα προς τον Δημιουργό τους. Μια Προσωπική Παρουσία του Δημιουργού, από την αρχή της ακολουθίας μέχρι το τέλος, ανάμεσά μας, απτού, προσιτού, διαθέσιμου. Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος! Και μια δική μας, παρουσία και συμμετοχή, στην πορεία προς την συναίσθηση της ταπείνωσης που η αγάπη χρειάζεται για να καρπίσει, κι οι καρδιές για να προσεγγίσουν την θέωση.

Από τότε, όσες φορές και να βρέθηκα σε Προηγιασμένη, τον Παπα-Γιώργη ακούω, όποιος και να ψάλει. Γιατί, όποιος και να ψάλλει, ετούτη την ίδια πρόσκληση κάνει: «Σε σύναξη με το Χριστό!».

Και τούτο το σημείωμα, είναι μια αφιέρωση στον Παπα-Γιώργη, για το μυστήριο που -με τη δική του συνέργεια- μου αποκαλύφθηκε.

Την ευλογία σου, Παπα-Γιώργη.

Οι Χαιρετισμοί στην καθομιλουμένη μας γλώσσα. Μια απόπειρα.

 

Αρχάγγελος σταλμένος απ' τον ουρανό
για να πει στην Παρθένο το χαίρε,
μ' ανθρώπινη φωνή, σαν ένιωσε  την ενανθρώπησή Σου Κύριε,
Στάθηκε, και της είπε τούτα τα λόγια:
 

Χαίρε συ, που θα φέρεις την χαρά,
Χαίρε συ, που θα κάμεις να λείψει η κατάρα της πτώσης,
Χαίρε συ, που θα σηκώσεις τον Αδάμ από τον άδη,
Χαίρε σύ που θα διώξεις της Εύας τα δάκρυα,
Χαίρε συ, που δεν σε φτάνει ο λογισμός του ανθρώπου,
Χαίρε συ, που δεν μπορούν να σ' αντικρίσουν των αγγέλων τα μάτια,
Χαίρε συ, πού 'γινες θρόνος του αιώνιου βασιλέα,
Χαίρε συ, που κρατάς Εκείνον που κρατάει το σύμπαν,
Χαίρε αστέρι που φανερώνεις τον νοητό ήλιο της δικαιοσύνης,
Χαίρε γαστέρα, που μέσα σου θα σαρκωθεί ο Θεός,
Χαίρε συ, που θα αναγεννήσεις την κτίση,
Χαίρε συ, που θα φέρεις στον κόσμο, Βρέφος, τον κτίστη

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Βλέποντας την αγνότητα της, η Παναγία λέγει με θάρρος στον Γαβριήλ
Τα παράξενα σου λόγια δύσκολο είναι
Να τα δεχτεί η ψυχή μου
Πώς είναι δυνατόν να μου λες πως θα γεννήσω,
Χωρίς πριν να συλλάβω, κράζοντας 

Αλληλούϊα!

Γνώση γι' άγνωστα θέλοντας ν' αποκτήσει η Παναγία
Φώναξε προς τον αρχάγγελο:
Από αγνά λαγόνια πώς μπορεί να γεννηθεί παιδί; Πες μου!
Με φόβο τότε εκείνος της απάντησε, κραυγάζοντας:

Χαίρε συ που κατέχεις το μυστικό της βουλής του Θεού,
Χαίρε συ που στη χάρη σου σιωπηλά προσεύχονται οι πιστοί,
Χαίρε συ που με το θαύμα σου προεικονίζεις του Χριστού τα θαύματα,
Χαίρε η αρχή των δογμάτων που θα διδάξει ο Θεός,
Χαίρε συ, η σκάλα που κατέβηκε ο Θεός από τον ουρανό ,
Χαίρε η γέφυρα που οδηγείς από τη γη στον ουρανό,
Χαίρε συ που προκαλείς τον πανύμνητο θαυμασμό των αγγέλων,
Χαίρε συ που φέρνεις στους δαίμονες βάρύτατο τραύμα,
Χαίρε συ που γέννησες χωρίς να εξηγείται το πώς,
Χαίρε συ που τον τρόπο σε κανένα δεν γνώρισες,
Χαίρε συ που ξεπερνάς των σοφών τις γνώσεις,
Χαίρε συ που φωτίζεις το μυαλό των ανθρώπων

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Δύναμη του Υψίστου σκέπασε τότε σαν σκιά την Παρθένο,
Και εκείνη συνέλαβε, και δείχνει την γαστέρα της,
Σ' όσους ζητούν να βρούνν την σωτηρία
σαν αγρο καρπερό, ψέλνοντας

Αλληλούϊα! 

Έχοντας τον Θεό μες στα σπλάχνα της,
Η παρθένος πήγε στην Ελισάβετ,
Και το βρέφος που εκείνη είχε στην κοιλιά της,
Χάρηκε μόλις ένιωσε τον ασπασμό της,
Και με σκιρτήματα υμνούσε την Θεοτόκο:

Χαίρε βλαστάρι αμάραντο της αμπέλου, 
Χαίρε αγρέ που μας δίνεις καρπό αιώνιο,
Χαίρε εσύ που κυοφορείς τον φιλάνθρωπο γεωργό,
Χαίρε εσύ που θα φέρεις της ζωής τον χορηγό,
Χαίρε η γή  που βλαστάνεις οικτιρμό,
Χαίρε τράπεζα γεμάτη ιλασμό,
Χαίρε γιατί ξαναβλασταίνεις τον κήπο της ευτυχίας,
Χαίρε γιατί ετοιμάζεις το λιμάνι της σωτηρίας,
Χαίρε θυμίαμα ευπρόσδεκτο στο Θεό,
Χαίρε όλου του κόσμου το καταφύγιο,
Χαίρε του Θεού η άμετρη αγάπη στον άνθρωπο,
Χαίρε το θάρρος των ανθρώπων στο Θεό
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Ζαλισμένος από της ψυχής τις αμφιβολίες 
Ο δίκαιος Ιωσήφ ταράχτηκε,
Γιατί σε γνωρίζει Παρθένο κι άγαμη
Και σε φαίνεσαι άνομη, εσύ η άμωμη,
Μαθαίνοντας όμως πως συνέλαβες από το Άγιο Πνεύμα, ανέκραξε:
 

Αλληλούϊα!

Ερχόμενη του Χριστού η παρουσία, που την υμνούσαν οι άγγελοι
Μαθεύτηκε κι απ' τους βοσκούς, που έσπευσαν σαν το κοπάδι στον ποιμένα του,
κι είδαν αυτόν που σαν αγνό αρνί
μεγάλωσε στην κοιλιά της Μαρίας, και της τραγούδησαν:

Χαίρε  του προβάτου και του ποιμένα μάνα,
Χαίρε  καταφύγιο όπου ξαποσταίνουν οι πιστοί,
Χαίρε προπύργιο εναντίον αοράτων εχθρών,
Χαίρε εισιτήριο του παραδείσου,
Χαίρε  γιατί αντάμα ο ουρανός ευφραίνεται με την γη,
Χαίρε γιατί η γη γιορτάζει μαζί με τον ουρανό,
Χαίρε που για σένα μιλάνε διαρκώς οι Απόστολοι,
Χαίρε εσύ που ανεξάντλητο δίνεις θάρρος στους μάρτυρες,
Χαίρε θεμέλιο βαθύ της πίστης,
Χαίρε γνώρισμα λαμπρό της Χάρης
Χαίρε συ, που έφερες την ήττα στον Άδη,
Χαίρε συ που μας έντυσες με το φως της Θεϊκής δόξας
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Θεό έδειχνε τ' αστέρι
Κι οι μάγοι με την δική του την λάμψη πορευτήκαν.
Έχοντάς το λυχνάρι, αναζητούσαν τον δυνατό βασιλιά
Και σαν φτάσαν σε Εκείνον, που είναι αδύνατον να τον φτάσεις, αναβόησαν
 

Αλληλούϊα!

Ιδρυτή της Οικουμένης, στα χέρια της Παρθένου και Κύριο των πάντων,
Αν και θνητού είχε πάρει μορφή,
Προσκύνησαν οι απόγονοι των Χαλδαίων, προσφέροντας δώρα
Και ψέλνοντας στην ευλογημένη: 

Χαίρε  μάνα του Αστέρα που ποτέ του δεν δύει,
Χαίρε  Αυγή της μέρας που φανέρωσε το μεγάλο μυστήριο,
Χαίρε συ πού 'σβησες το καμίνι της απάτης
Χαίρε συ που φωτίζεις τους πιστούς στον Τριαδικό Θεό,
Χαίρε συ που έδιωξες από την εξουσία τον απάνθρωπο δαίμονα,
Χαίρε  συ, που φανέρωσες τον φιλάνθρωπο Χριστό,
Χαίρε συ που μας λύτρωσες από την απιστία,
Χαίρε συ που μας απάλλαξες από την ανομία,
Χαίρε εσύ που σταμάτησες το προσκύνημα στην φωτιά,
Χαίρε εσύ που σβήνεις  την φωτιά των παθών,
Χαίρε οδηγία ασφαλή των πιστών
Χαίρε  χαρά της Οικουμένης,
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Κήρυκες θεόπνευστοι γίναν οι μάγοι
Και γύρισαν πίσω στην Βαβυλώνα, βεβαιώνοντας την προφητεία,
Κηρύττοντας σ' όλους Εσένα, τον Χριστό,
Και αφήκαν τον ανόητο Ηρώδη, βουβό, κι ανίκανο να ψέλνει
 

Αλληλούϊα!

Λαμπερό φωτισμό, την αλήθεια, χάρισες στην Αίγυπτο, διώχνοντας το σκοτάδι της απιστίας
Γιατί τα είδωλα της, Σωτήρα, μη αντέχοντας την δύναμη Σου, σκορπιστήκαν,
Κι όλοι λευτερώθηκαν από αυτά, ψέλνοντας στην Θεοτόκο μητέρα σου:

Χαίρε η κατάπτωση των δαιμόνων,
Χαίρε εσύ που νίκησες την πλάνη της απάτης,
Χαίρε εσύ που ξεσκέπασες την ψευτιά τον ειδώλων,
Χαίρε θάλασσα που έπνιξες τον Φαραώ της αμαρτίας,
Χαίρε η πέτρα που ξεδίψασες τους διψασμένους για την αληθινή ζωή
Χαίρε πύρινε στύλε που οδηγείς τους πλανεμένους,
Χαίρεσαι σκέπη του κόσμου πιο πλατιά κι από σύννεφο,
Χαίρε εσύ που μας τρέφεις τώρα αντί για το μάνα, 

Χαίρε εσύ που μας φέρνεις την Θεία Κοινωνία,
Χαίρε η γή που επαγγέλθηκε ο Θεός,
Χαίρε η πηγή κάθε αγαθού, 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

Με τα χέρια του ο γέρο-Συμεών, πριν ν' αφήσει τη ζωή αυτή την ψεύτικη,
Σε κράτησε βρέφος,
Γνώρισε όμως την τέλεια Θεότητα Σου
Και κατεπλάγη από την άπειρη Σοφία σου Χριστέ μου, κράζοντας
 

Αλληλούϊα!

Νέο αποκάλυψε κόσμο ο Κτίστης,
Με όσα έκανε κι έδειξε σ' εμάς ο Θεός:
Να σαρκωθεί από ανέγγιχτη κόρη, φυλάγοντας την, σαν και πρώτα άφθορη,
Για να την υμνήσουμε βλέποντας το θαύμα:
 

Χαίρε το άνθος της αιωνιότητας,
Χαίρε το διάδημα της εγκράτειας,
Χαίρε εσύ που προεικονίζεις την ανάσταση,
Χαίρε εσύ που φανερώνεις την Αγγελική ζωή
Χαίρε δέντρο, που με τους γλυκούς καρπούς σου τρέφονται οι πιστοί,
Χαίρε πλατύφυλλο ξύλο που προσφέρεις την σκιά σου σε πολλούς,
Χαίρε εσύ που μεγαλώνεις στη μήτρα σου τον οδηγό τον πλανημένων,
Χαίρε εσύ που θα φέρεις στον κόσμο τον λυτρωτή των αιχμαλώτων της αμαρτίας,
Χαίρε εσύ που τον δίκαιο Κριτή για χάρη μας κατευνάζεις,
Χαίρε εσύ που την συγχώρηση σε πολλούς χαρίζεις,
Χαίρε εσύ που μας φέρνεις κοντά στον Κύριο,
Χαίρε στοργή που μπαίνεις πάνω από κάθε πάθος,
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!


Ξεκίνημα για τον ουρανό ας γίνει αυτό το ασυνήθιστο όραμα
Γιατί με τούτο το σκοπό από τα ύψη, ο Θεός, φανερώθηκε στην γη
Σαν ένας απλός άνθρωπος
Θέλοντας να εξυψώση κοντά του όσους αναβοούν σ’ αυτόν
 

Αλληλούϊα!

Ολόκληρος κατέβηκε στη γη ο Θεός,
Χωρίς καθόλου να φύγει από τον ουρανό,
Γιατί συγκατάβαση έγινε θεϊκή, και όχι μι' απλή μετακίνηση τοπική,
Σαρκώθηκε από Παρθένο, αφιερωμένη στο Θεό, που ακούει να της τραγουδούν:
 

Χαίρε εσύ που χώρεσες στην κοιλιά σου τον αχώρητό Θεό,
Χαίρε πύλη που άνοιξες για να φανεί το μυστήριο του Θεού,
Χαίρε εσύ που οι άπιστοι σ' ακούνε με αμφιβολία,
Χαίρε εσύ που αναμφίβολα είσαι των πιστών το καύχημα,
Χαίρε εσύ που κράτησες στα σπλάχνα σου Εκείνον που φέρουν τα Χερουβείμ,
Χαίρε εσύ που έβαλες μέσα σου Εκείνον που βαστάζουν τα Σεραφείμ,
Χαίρε εσύ που συνάρμοσες τα αντίθετα,
Χαίρε εσύ που την παρθενία συνέζευξες με την τεκνογονία,
Χαίρε εσύ που με τη χάρη σου λύθηκε το προπατορικό μας αμάρτημα,
Χαίρε εσύ που μας άνοιξες ξανά τον παράδεισο,
Χαίρε το κλειδί που ανοίγει την Βασιλεία του Χριστού,
Χαίρε η ελπίδα της αιώνιας ζωής
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!

 

Πανστρατιές των αγγέλων καταπλάγηκαν από το μεγαλείο της ενανθρώπησής Σου Κύριε,
Γιατί Σ' έβλεπαν προσιτόν από όλους άνθρωπο, Εκείνον
που ήταν απρόσιτος, σαν Θεός
Να ζεί μαζί μας και να ακούει από όλους 

Αλληλούϊα! 

Ρήτορες επιδέξιοι, άφωνοι  σ' αντικρίζουν Θεοτόκε,
Γιατί δεν μπορούν να διηγηθούν,
Πώς και μητέρα έγινες, και παρθένος έμεινες,
Κι εμείς συνεπαρμένοι από το μυστήριο, αναβοούμε με πίστη

Χαίρε εσύ που χώρεσες σαν δοχείο την Σοφία του Θεού,
Χαίρε εσύ που 'γινες το ταμείο της πρόνοιας του Θεού
Χαίρε εσύ που τουςς πολυμαθείς σαν άσοφους ντροπιάζεις,
Χαίρε εσύ που τους ειδικούς σαν άσχετους τους ξεγυμνώνεις ,
Χαίρε γιατί μπροστά σου τα χάνουν οι περίφημοι συζητητές,
Χαίρε γιατί βλέποντάς σε κι οι παραμυθάδες εξαφανίζονται,
Χαίρε εσύ που ξετινάζεις των Αθηναίων τη σοφία,
Χαίρε εσύ που πληθαίνεις τους πιστούς στων Αποστόλων το κήρυγμα,
Χαίρε εσύ που σηκώνεις τους βυθισμένους στην άγνοια,
Χαίρε εσύ που σκορπίζεις σε  πολλούς το φως της αλήθειας,
Χαίρε καράβι για όσους θέλουν να σωθούν,
Χαίρε λιμάνι για τους ταξιδιώτες της ζωής,
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!


Σωτηρία επιθυμώντας να φέρει στον κόσμο, κατέβηκε στη γη ο Δημιουργός των πάντων
Και φανερώθηκε ο Θεός και Κύριος για χάρη της Οικουμένης
σ' εμάς, ως άνθρωπος, καλώντας μας στην σωτηρία
Σαν όμοιος  προς όμοιο, Εκείνος που ως Θεός ακούει
 

Αλληλούϊα!

Τείχος είσαι των παρθένων Θεοτόκε,
Και όλων όσοι προστρέχουν σε σένα,
Γιατί σ' ευλόγησε ο Δημιουργός του ουρανού και της γης, άχραντη,
Όταν κυοφορήθηκε στη μήτρα σου, και δίδαξε στην Οικουμένη να σου ψέλνει:
 

Χαίρε η κολώνα της παρθενίας,
Χαίρε η πύλη της σωτηρίας,
Χαίρε η αρχή της πνευματικής μας ανάπλασης,
Χαίρε χορηγέ της μεγαλοψυχίας του Θεού,
Χαίρε εσύ που έδωσες νέα ζωή σε όσους γεννήθηκαν στην αμαρτία,
Χαίρε εσύ που επανέφερες τους πλανεμένους,
Χαίρε εσύ που κατάργησες τον διαφθορέα του μυαλού,
Χαίρε εσύ που έφερες στον κόσμο των σπορέα της αγνής ζωής,
Χαίρε παστάδα μυστικού γάμου,
Χαίρε εσύ που δένεις τους πιστούς με τον Κύριο,
Χαίρε εσύ που τις παρθένες βοηθάς,
Χαίρε εσύ που τις ψυχές των πιστών με νυφικά τις στολίζεις
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!


Ύμνος κανείς δεν μπορεί να συγκριθεί,
Με το πλήθος της μεγάλης σου ευσπλαχνίας,
Και ακόμη ισάριθμους με την άμμο ύμνους
Αν σου ψάλλουμε, βασιλιά άγιε,
Τίποτε δεν θά 'ναι αντάξιο των όσων έδωσες σ' εμάς, που βοούμε προς εσένα:
 

Αλληλούϊα!

Φως θείο, αναμμένη λαμπάδα, να φωτίζεις όσους βρείς στο σκοτάδι,
Σε βλέπουμε παρθένε, γιατί φέγγοντας το άυλο φως, 
Οδηγείς όλους, να γνωρίσουν τον Θεό, φωτίζοντας, με καθαρό
σαν την αυγή, φως, το νου μας, Παναγιά, που εσένα τιμώντας κράζουν:
 

Χαίρε ακτίνα του ήλιου της δικαιοσύνης,
Χαίρε ριπή φωτός που ποτέ του δεν δύει,
Χαίρε αστραπή που γεμίζεις τις ψυχές μας με φως,
Χαίρε εσύ που τους εχθρούς σαν βροντή τους φοβίζεις
Χαίρε γιατί ανατέλλεις το παντοδύναμου φως,
Χαίρε γιατί αναβλύζεις τον αστείρευτο ποταμό,
Χαίρε εσύ που εικονίζεις πνευματική κολυμπήθρα,
Χαίρε εσύ που σκορπίζεις τη βρωμιά της αμαρτίας,
Χαίρε λουτρό που ξεπλένεις την συνείδησή μας,
Χαίρε κανάτι που κερνάς αγαλλίαση,
Χαίρε εσύ που φέρνεις την ευωδία του Χριστού,
Χαίρε εσύ που χαρίζεις τη ζωή της Θείας Κοινωνίας
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτεύτε!

Χάρη θέλοντας να δώσει στις παλιές οφειλές μας,
Εκείνος που σβήνει τα χρέη όλων των ανθρώπων,
Ήρθε ο ίδιος, σ’ αυτούς που είχαν στερηθεί την χαρά Του,
Και σχίζοντάς το χειρόγραφο της οφειλής,
Ακούει από όλους το
 

Αλληλούϊα!


Ψέλνοντας για το γιο σου,
Εσένα υμνούμε Θεοτόκε, σαν έμψυχο ναό του Κυρίου
Που μέσα σου κατοίκησε αυτός που την πλάση κράτησε στην παλάμη Του,
Αγιάζοντας δοξάζοντας και διδάσκοντας να σου ψέλνουν:
 

Χαίρε κατοικητήριο του Θεού και Λόγου,
Χαίρε Αγία πάνω από όλους τους Αγίους,
Χαίρε κιβωτέ χρυσωμένη από το Πνεύμα το Άγιο,
Χαίρε θησαυρέ της ζωής ανεξάντλητε,
Χαίρε κορώνα βασιλέων ευσεβών,
Χαίρε πολυσέβαστο καύχημα ιερέων ευλαβών,
Χαίρε πύργε ακατάβλητε της εκκλησίας,
Χαιρέτη τείχος άπαρτο της βασιλείας,
Χαίρε εσύ σαν στη χάρη Σου νίκες κερδίζονται,
Χαίρε εσύ με τη χάρη Σου που εχθροί καταβάλλονται,
Χαίρε εσύ που τα κορμιά μας γιατρεύεις,
Χαίρε των ψυχών μας η σωτηρία
 

Χαίρε Νύμφη, Ανύμφευτε!
 

Ω! Μάνα πανύμνητη! που γέννησες τον Λόγο, τον Αγιώτατο από όλους τους Αγίους,
Δέξου τον ύμνο μας αυτό και λύτρωσέ μας όλους
Από κάθε συμφορά κι από την κόλαση που μας περιμένει!
Λύτρωσε όλους εμάς που μ' ένα στόμα, σου κράζουμε

Αλληλούϊα!

Κυριακή, η Β' των Νηστειών. Ο Κτίστης του Κόσμου, τα κτίσματα και οι άκτιστες ενέργειές Του

 

 

Αφιερωμένη είναι τούτη η Κυριακή, η Β' των Νηστειών, στο Δημιουργό των πάντων, με τη μέγιστη εξουσία επί πάντων. Αφιερωμένη είναι και στους λειτουργούς αυτού, τους Αγγέλους, που διαρκώς επιβλέπουν την προστασία των ανθρώπων και των άλλων πλασμάτων, καθώς και την εφαρμογή του έργου του θεού.

Η δημιουργία του κόσμου, είναι η υπέρτατη έκφραση της αγάπης του αναλλοίωτου και άχρονου Δημιουργού.  Σύμφωνα με τη διδασκαλία της Αγίας Γραφής, όλη η δημιουργία υπόκειται σε φθορά και αλλοίωση. Η αμαρτία έφερε αυτή τη μεταβολή στην φύση, αφού ο άνθρωπος παραβαίνοντας τη Θεία εντολή, έχασε την αρμονική σχέση με τον εαυτό του, με τη φύση και με τον Θεό.

Το γεγονός ότι ο κόσμος, σε αντίθεση με το Δημιουργό του, υπόκειται σε διαρκή φθορά, έχει ως συνέπεια, ότι ο χριστιανός γνωρίζει πως ο κόσμος δεν πρέπει να υποτάσσεται στον άνθρωπο προς ικανοποίηση των ακόρεστων επιθυμιών και ιδιοτροπιών του. Αλλά, ότι ο άνθρωπος πρέπει να βλέπει τον κόσμο με σεβασμό, ως δώρο του θεού και να βρίσκεται σε αρμονία προς αυτόν.

Η χριστιανική κοσμολογία δέχεται πως είναι πεπερασμένη η ζωή και η ύπαρξη του υπάρχοντος κόσμου, ο οποίος θα παλιώσει όπως τα ρούχα του ανθρώπου.

Εσχατολογικά, διδάσκεται, πως ο κόσμος, με νέα πράξη του Δημιουργού του θα ανακαινισθεί, θα μετασχηματισθεί καλύτερος από πρώτα, κι όλα τα φθαρτά του στοιχεία θα παραμερισθούν.

Σήμερα η Εκκλησία μας γιορτάζει το μέγα Διδάσκαλο της ανακαίνισης του Κόσμου, τον Αγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, η διδασκαλία του οποίου μας δείχνει ότι όλη η ζωή του Χριστιανού και ο πνευματικός του αγώνας σε τούτο ακριβώς αποβλέπουν: στην ανακαίνιση του Κόσμου, προς Δόξαν Κυρίου.

Διαβάζω, ανάμεσα σε άλλα, εδώ, ότι:

«Οι απόψεις του (του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά), αποτελούν σύνοψι και έκφρασι της εμπειρίας και της παραδόσεως της Εκκλησίας. Το κλειδί της θεολογίας το κατείχε στ' αλήθεια ο θείος Γρηγόριος, επειδή είχαν διανοιγεί τα μάτια του από το Άγιο Πνεύμα.
Εδίδασκε ότι ο Θεός δεν είναι μόνον αμέθεκτος αλλά και μεθεκτός. Την ουσία του Θεού ουδείς και ουδέποτε ούτε στον παρόντα ούτε στον μέλλοντα αιώνα θα ιδούμε, τις άκτιστες όμως ενέργειες του Θεού μπορούμε να κοινωνήσουμε, ημών θεουμένων, κάτω από κατάλληλες πνευματικές προϋποθέσεις. Αυτές δηλαδή αποτελούν το μέσον και την γέφυρα που συνδέει τον άκτιστο Θεό με τα κτίσματα. Άλλο είναι η ουσία του Θεού και άλλο οι θείες ενέργειές του».

************** **************************
Επιστολή Παύλου, προς Εβραίους (κεφ. α, εδ. 1- κεφ. β, εδ. 3)

10 καί· σὺ κατ' ἀρχάς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί· 11 αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, 12 καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτούς, καὶ ἀλλαγήσονται· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. 13 πρὸς τίνα δὲ τῶν ἀγγέλων εἴρηκέ ποτε· κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; 14 οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; Β´\ΔΙΑ τοῦτο δεῖ περισσοτέρως ἡμᾶς προσέχειν τοῖς ἀκουσθεῖσι, μή ποτε παραρρυῶμεν. 2 εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, 3 πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου, ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη, 

Κατά Μάρκον (κεφ. β, εδ. 1- 12)

Και εἰσῆλθε πάλιν εἰς Καπερναοὺμ δι᾿ ἡμερῶν καὶ ἠκούσθη ὅτι εἰς οἶκόν ἐστι. 2 καὶ εὐθέως συνήχθησαν πολλοί, ὥστε μηκέτι χωρεῖν μηδὲ τὰ πρὸς τὴν θύραν· καὶ ἐλάλει αὐτοῖς τὸν λόγον. 3 καὶ ἔρχονται πρὸς αὐτὸν παραλυτικὸν φέροντες, αἰρόμενον ὑπὸ τεσσάρων. 4 καὶ μὴ δυνάμενοι προσεγγίσαι αὐτῷ διὰ τὸν ὄχλον, ἀπεστέγασαν τὴν στέγην ὅπου ἦν, καὶ ἐξορύξαντες χαλῶσι τὸν κράβαττον, ἐφ᾿ ᾧ ὁ παραλυτικὸς κατέκειτο. 5 ἰδὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν λέγει τῷ παραλυτικῷ· τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. 6 ἦσαν δέ τινες τῶν γραμματέων ἐκεῖ καθήμενοι καὶ διαλογιζόμενοι ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· 7 τί οὗτος οὕτω λαλεῖ βλασφημίας; τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός; 8 καὶ εὐθέως ἐπιγνοὺς ὁ ᾿Ιησοῦς τῷ πνεύματι αὐτοῦ ὅτι οὕτως αὐτοὶ διαλογίζονται ἐν ἑαυτοῖς, εἶπεν αὐτοῖς· τί ταῦτα διαλογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; 9 τί ἐστιν εὐκοπώτερον, εἰπεῖν τῷ παραλυτικῷ, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι, ἢ εἰπεῖν, ἔγειρε καὶ ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει; 10 ἵνα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀφιέναι ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας — λέγει τῷ παραλυτικῷ. 11 σοὶ λέγω, ἔγειρε καὶ ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. 12 καὶ ἠγέρθη εὐθέως, καὶ ἄρας τὸν κράβαττον ἐξῆλθεν ἐναντίον πάντων, ὥστε ἐξίστασθαι πάντας καὶ δοξάζειν τὸν Θεὸν λέγοντας ὅτι οὐδέποτε οὕτως εἴδομεν.


Υπόμνημα: Η Καινή Διαθήκη και η Ελληνική Γλώσσα


Σημείωση 1: Τί βαθύ νόημα αλήθεια, στη φράση «ἔνδικος μισθαποδοσία»!
Ας το σκεφτούμε με τους όρους που διατυπώνεται: ένδικος= εν+δικαίω, δηλ. μέσα στους κανόνες της δικαιοσύνης, σε πνεύμα δικαίου, χωρίς να προσκρούει στην ιδέα της δικαιοσύνης, ακριβής, δίκαιος.
Κι αλλιώς ένδικος= εν+δίκη δηλ. μετά από κρίση, κάτω από εξέταση, υπό όρους.
Και στις δυο περιπτώσεις, η έννοια είναι ίδια, αφού ο όρος δίκη έχει την ίδια ρίζα με τον όρο δίκαιος.
Μισθαποδοσία=μισθός+απόδοση δηλ. καταβολή αμοιβής έναντι υπηρεσίας. Και εδώ ο όρος μισθαποδοσία, αναφερόμενος στην αμοιβή που καταβάλλεται σε περίπτωση παρακοής και παράβασης, έχει την έννοια της απόδοσης αντίστοιχου τιμήματος.

Σημείωση 2: Ενας (δύο του αυτού είδους, στην ουσία, άλλά συνεπτυγμένοι στην αυτή απόδοση) γοητευτικός υποθετικός λόγος, ιδού!
«εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν,  πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας...»; Εδώ η υπόθεση εισάγεται με το ει+εγένετο/(ει+) ελαβεν και η (κοινή αυτών) απόδοση εκφράζεται με το «εκφευξόμεθα».

Αν θυμηθούμε τους υποθετικούς λόγους, ενδεχομένως να δυσκολευτούμε από το τυπικό τους να κατατάξουμε αυτόν εδώ σε ένα συγκεκριμένο είδος. Εγώ, τον συγκεκριμένο, θα τον κατέτασσα στο πρώτο είδος. Εσείς;


Σημείωση 3.: Σε έναν υποθετικό λόγο διακρίνουμε α) τόν όρο που τον ονομάζουμε Υπόθεση ή Ηγούμενο και ο οποίος εισάγεται με τα υποθετικά μόρια/συνδέσμους: ει, εάν, αν, ην +ρήμα και β) τον όρο που τον ονομάζουμε Απόδοση ή Επόμενο και ο οποίος είναι στην ουσία η πρόταση που δείχνει ποιό είναι το συμπέρασμα, εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που τάσσονται με το πρώτο μέρος του υποθετικού λόγου.

Σημείωση 4. Ο υποθετικος λόγος 1ου είδους εισάγεται με οριστική, ο του 2ου είδους εισάγεται με οριστική ιστορικού χρόνου/ ο του 3ου είδους εισάγεται με υποτακτική και ο του 4ου είδους εισάγεται με ευκτική.
.
Συγκεριμένα:

1. Στο πρώτο είδος, που εκφράζει το πραγματικό, δηλ. βέβαιο/αντικειμενικό, έχομε:

Υπόθεση με ει+οριστική και απόδοση με ό,τιδήποτε εκτός από δυνητική οριστική και ευχετική ευκτική, π.χ. «εἰ τοῦτο ποιεῖς, τὴν πόλιν βλάπτεις» [=Ζημιώνεις τη χώρα αν κάνεις τέτοιο πράγμα].

2. Στο δεύτερο είδος (που εκφράζει το αντίθετο προς το πραγματικό) έχομε:

Υπόθεση με ει+Οριστική ιστορικού χρόνου και απόδοση με δυνητική οριστική ιστορικού χρόνου ή οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπων ρημάτων και εκφράσεων, π.χ. «εἰ μὴ πατὴρ ἦσθα, εἶπον ἄν σε οὐκ εὖ φρονεῖν» [=αν δεν ήσουνα μεγάλος (=πατήρ, γονιός)  θά έλεγα ότι δε σκέφτεσαι καλά].

3α. Στο τρίτο είδος (που εκφράζει το προσδοκώμενο) έχομε:

Υπόθεση με εάν, αν, ην + υποτακτική και απόδοση με οριστική μέλλοντος/προστακτική/ δυνητική ευκτική ή άλλη έκφραση με έννοια μέλλοντος, π.χ. «ἐὰν τοῦτο ποιήσῃς, τὴν πόλιν βλάψεις» [= Στην περίπτωση που θα το κάνεις αυτό, θα ζημιώσεις τη χώρα].

3β. Στο τρίτο είδος (που εκφράζει αόριστη επαναληψη στο παρόν ή το μέλλον) έχομε

Υπόθεση με Εάν, αν, ην + υποτακτική και απόδοση με οριστική ενεστώτος ή γνωμικό αόριστο, πχ. «Ἤν ἐγγύς ἔλθῃ θάνατος, οὐδείς βούλεται θνήσκειν» [=Εάν πλησιάσει η ώρα του θανάτου, κανείς δεν θέλει να πεθάνει] .

4α. Στο τέταρτο είδος (που εκφράζει την απλή σκέψη του λέγοντος) έχομε:

Υπόθεση με ει + ευκτική και απόδοση με δυνητική ευκτική ή με απλή οριστική ενεστώτος ή μέλλοντος, π.χ. «ἔλθοιτε ἄν, εἰ τὸν Ἅλυν διαβαίητε» [= αν περνάγατε τον Άλυ (ποταμό), θα μας προσεγγίζατε].

4β. Στο τέταρτο είδος (που εκφράζει αόριστη επανάληψη στο παρελθόν) έχομε

Υπόθεση με ει + ευκτική επαναληπτική (που εννοιολογικά θα το αποδίδαμε στη νέα ελληνική με παρατατικό+αν) και απόδοση με οριστική παρατατικού +αν ή αορίστου +αν, ή με οριστική απλού υπερσυντέλικου, π.χ. « εἴ τις τῶν πρὸς τοῦτο τεταγμένων  δοκείη αὐτῷ βλακεύειν, ἐκλεγόμενος τὸν ἐπιτήδειον ἔπαισεν ἄν» [=αν διαπίστωνε ότι κάποιος από αυτούς που είχαν οριστεί για το συγκεκριμένο έργο έκανε ανοησίες, διαλέγοντας τον κατάλληλο, θα τον έδερνε/θα τον χτυπούσε].

Μεγάλη βοήθεια στη μελέτη της γλώσσας θα βρείτε εδώ. 

Ελπίζω να διασκεδάσατε με τα παιχνίδια της γλώσσας μας!

Σταθμοί στην πορεία μας μέσα στην Μεγάλη Σαρακοστή (αναδημοσίευση από το 2020)

Αντιγράφω καθ' ολοκληρίαν από εδώ, όλα τα επικαιρότατα παρακάτω, έτσι, μια και κλείσαμε τις Εκκλησιές, τουλάχιστον, να μην χάσουμε την συνέχεια των σταθμών της Μεγάλης Σαρακοστής:

Α΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (της Ορθοδοξίας)

Η πρώτη Κυριακή της Σαρακοστής λέγεται και Κυριακή της Ορθοδοξίας, επειδή αυτή την ημέρα εορτάζουμε την αναστύλωση των Αγίων Εικόνων και το θρίαμβο της ορθοδόξου πίστεως μας κατά της αιρέσεως των εικονομάχων, αυτών δηλ. που δεν δέχονταν να τιμούν τις άγιες εικόνες και ονόμαζαν την τιμή αυτή ειδωλολατρία.Περισσότερα από 100 χρόνια κράτησε η διαμάχη αυτή, που σταμάτησε η αυτοκράτειρα Θεοδώρα και ο γιος της Μιχαήλ, αναστηλώνοντας τις εικόνες εντός των Ναών.
Την ανάμνηση αυτής της αναστυλώσεως, με λιτανείες των εικόνων, εορτάζουμε την ήμερα αυτή, διότι εμείς οι Ορθόδοξοι τιμούμε και δοξάζουμε τους Αγίους, τους Αγγέλους και περισσότερο πάντων την Παναγία μας, αλλά μόνο στον Τριαδικό Θεό προσφέρουμε λατρεία: Τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.Άλλο λατρεία και άλλο τιμή και σεβασμός, ο οποίος δεν απευθύνεται στην εικόνα, αλλά «διαβαίνει επί το πρωτότυπον», δηλ. στο πρόσωπο που εικονίζεται.
Β΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

Την ημέρα αύτη εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσ/νίκης, ο οποίος υπήρξε κορυφαίος διδάσκαλος των Ορθόδοξων δογμάτων, ακαταγώνιστος πολέμιος των κακοδοξιών και κήρυκας της θείας Χάριτος. Η χάρη του Θεού, σαν ενέργεια προς σωτηρία του ανθρώπου, είναι άκτιστη. Την άκτιστη Χάρη μπορούμε μόνο να την αισθανόμαστε και να την ζούμε, όπως περίπου μπορούμε να αισθανόμαστε και να ζούμε την παρουσία ενός αγίου Γέροντος. Η Χάρη του Θεού προσεγγίζει τον άνθρωπο με τα Μυστήρια της Εκκλησίας, αλλά ζητεί και ανταπόκριση τότε καθίσταται ενεργός και καρποφορεί...
Από μικρός ο άγιος Γρηγόριος ανατράφηκε στα ανάκτορα της Κων/πόλεως, μορφώθηκε αναλόγως και στη συνέχεια ασκήτευσε στο Άγιο Όρος. Παρευρέθηκε στις Συνόδους που έγιναν στην Κων/πολη το 1341 κατά του Βαρλαάμ και το 1347 κατά του ομόφρονος του Βαρλαάμ, Ακίνδυνου. Στις Συνόδους αυτές αγωνίσθηκε γενναιότατα υπέρ της Ορθοδοξίας. Το 1346 έγινε Αρχιεπίσκοπος Θεσ/νίκης για 13 χρόνια, και σε ηλικία 63 ετών το 1359 κοιμήθηκε, αφού έγραψε πάρα πολλά συγγράμματα. Το ιερό του λείψανο σώζεται στον ομώνυμο μητροπολιτικό Ναό Θεσ/νίκης. Τον προβάλλει λοιπόν η Εκκλησία κατά τη δεύτερη αυτή Κυριακή, ως συνέχεια και επέκταση της προηγούμενης, σαν ένα είδος δεύτερης «Κυριακής της Ορθοδοξίας», διότι η νίκη του θείου Γρηγορίου κατά των αιρετικών δοξασιών των δυτικών, θεωρήθηκε ως νίκη ανάλογη με τη νίκη κατά των εικονομάχων.

 

Γ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (της Σταυροπροσκυνήσεως)

Την Κυριακή αυτή που βρίσκεται στο μέσο της Σαρακοστής, η Εκκλησία μας προβάλλει την προσκύνηση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού. Επειδή η σωματική αδυναμία από τον αγώνα της νηστείας μας περικυκλώνει και η δυσκολία αυξάνει, η Αγία Εκκλησία μας προβάλλει σήμερα στο μέσο του δρόμου της νηστείας σαν βοήθεια μας τον Πανάγιο Σταυρό, τη χαρά του κόσμου, των πιστών τη δύναμη, των αμαρτωλών την ελπίδα.Προσκυνώντας λοιπόν τον Τίμιο Σταυρό λαμβάνουμε χάρη και δύναμη για να συνεχίσουμε και τελειώσουμε τον αγώνα της νηστείας ψάλλοντας: «Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν».
Όποιος δεν αισθάνεται και δεν ζητά αυτή τη δύναμη του Τιμίου Σταυρού, γίνεται δυστυχώς θύμα των «επιτηδείων». Αντιθέτως, οποίος την αισθάνεται, φέρει τον Τίμιο Σταυρό στο στήθος του, κάνει σωστά το σταυρό του, και δεν πέφτει στον πειρασμό να καταφύγει στα μέντιουμ, στους μάγους, ή σ' οποίον επαγγέλλεται «σωτηρία και λύτρωση» με τρόπο διάφορο από αυτόν που υποδεικνύει ο Χριστός και η Εκκλησία Του.
Στον καθορισμό της εορτής πιθανόν να συνετέλεσε και η κατά την 6η Μαρτίου σημειούμενη στα Μηναία ανάμνηση της ευρέσεως του Τιμίου Σταυρού. Σημειώνεται ότι κατά το τυπικό του Αγίου Σάββα, προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού γίνεται όχι μόνο την Κυριακή, αλλά και τη Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή της εβδομάδας πού ακολουθεί.

Δ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

Σήμερα εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Ιωάννου, συγγραφέα του βιβλίου της «Κλίμακος», που υπήρξε κήρυκας της μετανοίας και της νηστείας. Γεννήθηκε στην Παλαιστίνη γύρω στο 523 και από μικρός άρχισε τους ασκητικούς αγώνες. Έγινε Ηγούμενος της Ι. Μονής του Σινά και συνέγραψε έργο με τριάκοντα λόγους, των οποίων ο καθένας αναφέρεται σε μία αρετή, από τις ευκολότερες προς τις δυσκολότερες, αναβιβάζοντας τον άνθρωπο με σκαλοπάτια πνευματικά σε ουράνιο ύψος. Γι' αυτό το λόγο και το σύγγραμμα ονομάστηκε «Κλίμαξ των αρετών». Εκοιμήθη το 603.
Η μνήμη του εορτάζεται κανονικά την 30η Μαρτίου, αλλά επαναλαμβάνεται η εορτή σήμερα (Δ΄ Κυριακή των νηστειών), διότι η Εκκλησία μ' αυτό τον τρόπο μας προβάλλει προς μίμηση ένα άνθρωπο σαν και εμάς, που με την άσκηση έφθασε σε εκατονταπλασίονα καρποφορία και αγιότητα.
Κυρίως όμως προβάλλεται ο Άγιος Ιωάννης διότι μετά τις τρεις βασικές Κυριακές της Μεγ. Τεσσαρακοστής, οι όποιες μας δίδουν τα συγκεκριμένα δογματικά στοιχεία της πίστεως, με τα οποία εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις ορθής λατρείας του Θεού και μετά την ενίσχυση που δεχόμαστε από την παρουσία του Τιμίου Σταυρού, την τέταρτη αυτή Κυριακή παρουσιάζεται η άλλη πλευρά του θέματος, δηλ. η μεθοδολογική ενημέρωση με το βιβλίο της «Κλίμακος» και η θεολογική κατοχύρωση της εσωτερικής αναγεννήσεως, που επιτυγχάνεται με την ασκητική και κατανυκτική ζωή του πιστού, που περιγράφεται στο βιβλίο αυτό του Αγίου Ιωάννου. Γι' αυτό διαβάζεται στις Μονές την περίοδο αυτή η «Κλίμακα».
Από αύριο Δευτέρα αρχίζει η πέμπτη εβδομάδα των Νηστειών, η οποία αποτελεί το λειτουργικό αποκορύφωμα της Τεσσαρακοστής. Δηλαδή αυτή η εβδομάδα βαστάζει το βάρος του τέλους, διότι ακολουθεί η Μεγ. Εβδομάδα με τις πυκνές, πρωί - βράδυ και μακρές Ακολουθίες της.
Με «διάκριση» δηλ. οι Άγιοι Πατέρες πρόσθεσαν σ' αυτή την εβδομάδα δύο νέες ακολουθίες: την Πέμπτη το Μέγα Κανόνα και το Σάββατο τον Ακάθιστο Ύμνο, ώστε στο μεσοδιάστημα της έκτης εβδομάδας να υπάρξει μια σχετική μικρή λειτουργική ανάπαυλα και ανάπαυση των πιστών, για να εισέλθουν «ξεκούραστοι» στη Μεγ. Εβδομάδα.

 

Ε΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

Την Κυριακή αυτή τιμάται η Οσία Μαρία η Αιγύπτια, που παρ' ότι εορτάζεται την 1η Απριλίου, προβάλλεται σήμερα προς διέγερση των ράθυμων και αμαρτωλών σε μετάνοια. Από 12 χρονών η Μαρία άρχισε να ζει άσωτα. Όταν στα 29 της χρόνια πήγε στους Αγίους Τόπους για προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού, δεν κατάφερε να εισέλθει στο Ναό, όπως όλοι οι άλλοι, επειδή αισθανόταν μία αόρατη δύναμη να την εμποδίζει. Τότε συναισθάνθηκε την αμαρτωλότητά της και υποσχέθηκε ν' αλλάξει ζωή. Έτσι, με τη βοήθεια της Παναγίας, προσκύνησε τον Τίμιο Σταυρό και ανεχώρησε για την έρημο, πέραν του Ιορδάνου, όπου έζησε άλλα 47 (!) χρόνια. Τα πρώτα 17 με πολλούς πειρασμούς και δυσκολίες, ενώ τα λοιπά 30 σαν επίγειος άγγελος! Από τα λίγα που μάθαμε από τον Άγιο Ζωσιμά που την ανακάλυψε το 46ο έτος διαμονής της στην έρημο και την επόμενη χρονιά την κοινώνησε, γνωρίζουμε ότι σ' όλα αυτά τα χρόνια δε συνάντησε άνθρωπο και ζούσε με τα θηρία. Αν και αγράμματη τελείως, γνώριζε απ' έξω την Αγία Γραφή, ικανώθηκε να γράφει, να περπατά επάνω στα ύδατα, να μετακινείται αστραπιαία σαν πνεύμα και προικίσθηκε με το διορατικό χάρισμα. Ένα χρόνο μετά τη Θ. Μετάληψη της, ο Άγιος Ζωσιμάς την βρήκε πλησίον της σπηλιάς της νεκρή και δίπλα της γραμμένα: «Αββά Ζωσιμά, θάψον ώδε το σώμα της αθλίας Μαρίας. Απέθανον την αυτήν ημέραν, καθ' ην εκοινώνησα των Άχραντων Μυστηρίων. Εύχου υπέρ εμού».  Η Οσία Μαρία, μαζί με την Οσία Πελαγία, τον Όσιο Μωϋσή τον Αιθίοπα, τον Ιερό Αυγουστίνο και άλλους, είναι ζωντανά παραδείγματα της δυνάμεως της μετανοίας. Ας μην απελπιζόμαστε λοιπόν. Μπορούμε να γίνουμε, με τη δύναμη της χάρης του Θεού κατάλευκοι ως Άγγελοι, αρκεί να μετανοήσουμε, όπως η Όσία Μαρία.

 

Η Μεγάλη Σαρακοστή: «Ένας τρόπος ζωής» (αναδημοσίευση)

 

Με την παρακολούθηση των Ακολουθιών, με τη νηστεία, ακόμα και με την προσευχή σε τακτά διαστήματα, δεν εξαντλείται η όλη προσπάθεια στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής. Ή μάλλον για να είναι όλα αυτά αποτελεσματικά και να έχουν νόημα, πρέπει να υποστηρίζονται και από αυτή την ίδια τη ζωή.

Χρειάζεται δηλαδή ένας «τρόπος ζωής» που να μην έρχεται σε αντίθεση με όλα αυτά και να μην οδηγεί σε μια «διασπασμένη» ύπαρξη.

Στο παρελθόν, στις ορθόδοξες χώρες η ίδια η κοινωνία πρόσφερε μια τέτοια υποστήριξη με τον συνδυασμό που είχε στα έθιμα, στις εξωτερικές αλλαγές, με τη νομοθεσία, με τους δημόσιους και ιδιωτικούς κανονισμούς, με όλα δηλαδή όσα περιλαμβάνονται στη λέξη πολιτισμός.

Κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή ολόκληρη η κοινωνία υποδεχόταν ένα συγκεκριμένο ρυθμό ζωής, ορισμένους κανόνες που υπενθύμιζαν στα άτομα-μέλη της κοινωνίας την περίοδο της Σαρακοστής.

Στη Ρωσία, λόγου χάρη, δεν μπορούσε κανείς εύκολα να ξεχάσει τη Σαρακοστή γιατί οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν διαφορετικά αυτή την περίοδο• τα θέατρα έκλειναν και, σε παλιότερους καιρούς, τα δικαστήρια ανέβαλλαν τη λειτουργία τους.

Φυσικά όλα αυτά τα ερεθίσματα από μόνα τους, είναι φανερό, ότι δεν ήταν δυνατό να αναγκάσουν τον άνθρωπο να οδηγηθεί στη μετάνοια ή σε μια πιο ζωντανή θρησκευτική ζωή. Αλλά όμως δημιουργούσαν μια ορισμένη ατμόσφαιρα – ένα είδος σαρακοστιανού κλίματος – όπου η ατομική προσπάθεια γινόταν ευκολότερη.

Ακριβώς επειδή είμαστε αδύναμοι χρειαζόμαστε τις εξωτερικές υπενθυμίσεις, τα σύμβολα, τα σημάδια. Φυσικά πάντα υπάρχει ο κίνδυνος αυτά τα εξωτερικά σύμβολα ν’ αποκτήσουν αυτοτέλεια, να γίνουν αυτοσκοπός, και έτσι αντί να είναι απλά μια υπενθύμιση, να γίνουν για την κοινή αντίληψη το μόνο περιεχόμενο της Μεγάλης Σαρακοστής.

Αυτόν τον κίνδυνο τον έχουμε επισημάνει παραπάνω όταν μιλήσαμε για τις εξωτερικές συνήθειες και τα πανηγύρια που αντικαθιστούν τη γνήσια προσωπική προσπάθεια. Αν όμως καταλάβουμε σωστά αυτές τις συνήθειες τότε θα γίνουν ο «κρίκος» που συνδέει την πνευματική προσπάθεια με τη ζωή.

Δεν ζούμε σε μια ορθόδοξη κοινωνία [Ο συγγραφέας, Ρώσος στην καταγωγή, ζει σήμερα στην Αμερική] και φυσικά δεν είναι δυνατό να δημιουργηθεί αυτό το «κλίμα της Σαρακοστής σε επίπεδο κοινωνικό. Είτε είναι Σαρακοστή είτε όχι, ο κόσμος που μας περιβάλλει, που αποτελούμε και μεις δικό του αναπόσπαστο κομμάτι, δεν αλλάζει. Κατά συνέπεια ζητείται από μας, μια νέα προσπάθεια να σκεφτούμε την απαραίτητη θρησκευτική σχέση ανάμεσα στο «εξωτερικό» και το «εσωτερικό».

Η πνευματική τραγωδία της εκκοσμίκευσης είναι εκείνη που μας σπρώχνει σε μια πραγματική θρησκευτική «σχιζοφρένεια» -ένα σπάσιμο δηλαδή της ζωής μας σε δυο κομμάτια: το θρησκευτικό και το κοσμικό, που έχουν όλο και λιγότερη αλληλοεξάρτηση. Έτσι η πνευματική προσπάθεια είναι απαραίτητη για να μεταθέσει τα παραδοσιακά έθιμα και τις συνήθειες, που είναι βασικά μέσα στην προσπάθειά μας κατά την περίοδο τής Σαρακοστής. Μ’ ένα πειραματικό και αναγκαστικά σχηματικό τρόπο θα μπορούσε κανείς να δει αυτή την προσπάθεια σε δυο πλαίσια: στη ζωή μέσα στο σπίτι και στη ζωή έξω απ’ αυτό.

Για την ορθόδοξη αντίληψη, το σπίτι και η οικογένεια αποτελούν την πρώτη και βασικότερη περιοχή της χριστιανικής ζωής ή της εφαρμογής των χριστιανικών αρχών στην καθημερινή ζωή. Το σπίτι, δηλαδή το στυλ και το πνεύμα της οικογενειακής ζωής και όχι το σχολείο, ακόμα ούτε και η Εκκλησία, είναι εκείνο που σχηματίζει μέσα μας τη θεμελιακή αντίληψη για τον κόσμο• που μορφοποιεί στο εσωτερικό μας τον βασικό προσανατολισμό τον οποίο ίσως για αρκετό διάστημα δεν τον καταλαβαίνουμε, αλλά που τελικά θα γίνει ένας αποφασιστικός παράγοντος.

Ο στάρετς Ζωσιμάς του Dοstοyevsky στους Αδελφούς Καραμαζώφ λέει: «εκείνος που μπορεί να έχει καλές αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία είναι σωσμένος για όλη του τη ζωή». Το σημαντικό δε είναι ότι κάνει αυτή την παρατήρηση ύστερα από τη θύμηση της μητέρας του που τον είχε πάρει μαζί της στη Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων. Θυμάται την ομορφιά της Ακολουθίας, τη μοναδική μελωδία του κατανυκτικού «κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου…». Η υπέροχη προσπάθεια για θρησκευτική αγωγή που γίνεται σήμερα στα κατηχητικά σχολεία δεν σημαίνει και πολλά πράγματα, αν δεν βασίζεται στη ζωή της οικογένειας. Τί, λοιπόν, θα μπορούσε και θα έπρεπε να γίνει στο σπίτι στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής; Επειδή είναι αδύνατο να καλύψουμε εδώ όλες τις πλευρές της οικογενειακής ζωής θα περιοριστούμε μόνο σε μια απ’ αύτές.

Όλοι μας, χωρίς αμφιβολία, συμφωνούμε ότι ο τρόπος της οικογενειακής ζωής έχει ριζικά αλλοιωθεί με την παρουσία του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Αυτά τα μέσα της «μαζικής ενημέρωσης» διαποτίζουν σήμερα ολόκληρη τη ζωή. Δεν χρειάζεται κανείς να βγει από το σπίτι για να βρεθεί «έξω». Ολόκληρος ο κόσμος είναι μόνιμα εδώ, σε απόσταση που τον φτάνουμε… ακίνητοι. Και, σιγά σιγά, η στοιχειώδης εμπειρία να βρεθούμε σ’ έναν εσωτερικό κόσμο, μέσα στην ομορφιά της «εσωτερικότητας» έχει εντελώς χαθεί από το σύγχρονο πολιτισμό μας.

Και αν δεν είναι η τηλεόραση, είναι η μουσική. Η μουσική έπαψε να είναι κάτι που το ακούει κανείς• σταθερά πια έγινε μια «υπόκρουση θορύβου» που συνοδεύει τις συνομιλίες μας, το διάβασμα, το γράψιμο κλπ. Στην πραγματικότητα αυτή η ανάγκη να ακούγεται συνέχεια μουσική φανερώνει την αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να χαρεί τη σιωπή, να την καταλάβει όχι σαν κάτι αρνητικό, σαν μια απλή έλλειψη, αλλά ακριβώς σαν μια παρουσία και σαν την μοναδική προϋπόθεση για την πιο αληθινή παρουσία.

Αν ο Χριστιανός του παρελθόντος ζούσε κατά ένα μεγάλο βαθμό σ’ ένα σιωπηλό κόσμο που του έδινε πλούσιες ευκαιρίες για αυτοσυγκέντρωση στον εσωτερικό του κόσμο, ο σημερινός χριστιανός είναι αναγκασμένος να κάνει ειδική προσπάθεια για να καλύψει αυτή την αναγκαία διάσταση της σιωπής η οποία αυτή μόνο μπορεί να μας φέρει σε επαφή με τις υψηλές πραγματικότητες. Έτσι, λοιπόν, το πρόβλημα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής δεν είναι περιθωριακή υπόθεση, αλλά με πολλούς τρόπους είναι ένα θέμα πνευματικής ζωής ή θανάτου.

Πρέπει κανείς να συνειδητοποιήσει ότι είναι αδύνατο να μοιράσουμε τη ζωή μας ανάμεσα στη «χαρμολύπη» της Μεγάλης Σαρακοστής και στο τελευταίο σήριαλ. Αυτά τα δυο βιώματα είναι ασυμβίβαστα και το ένα, σίγουρα, θα σκοτώσει το άλλο. Και είναι πολύ πιθανό, εκτός αν γίνεται μια έντονη προσπάθεια, ότι το τελευταίο σήριαλ έχει πολύ μεγαλύτερες ελπίδες σε βάρος της «χαρμολύπης» -παρά το αντίθετο.

Μια πρώτη «συνήθεια» που προτείνεται είναι να μειωθεί δραστικά η παρακολούθηση του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης στην περίοδο της Σαρακοστής. Δεν τολμούμε να ελπίζουμε ότι θα υπάρξει μία «γενική» νηστεία, αλλά μόνο η «ασκητική» η οποία, όπως ξέρουμε, σημαίνει, πρώτα απ’ όλα αλλαγή τροφής και μείωσή της.

Φυσικά τίποτε το κακό δεν υπάρχει, λόγου χάρη, στο να συνεχίσει κανείς να παρακολουθεί στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση ειδήσεις, εκλεκτές σειρές, ενδιαφέροντα και πνευματικά ή διανοητικά εμπλουτισμένα προγράμματα.

Εκείνο που πρέπει να σταματήσει στην διάρκεια της Σαρακοστής είναι η πλήρης «παράδοση» στην τηλεόραση -η μετατροπή δηλαδή του ανθρώπου σε «λάχανο» πάνω σε μια πολυθρόνα, κολλημένο στην οθόνη που παθητικά δέχεται ό,τι βγαίνει απ’ αυτή.

Όταν ήμουνα παιδί (ήταν τότε η προτηλεοπτική εποχή) η μητέρα μου συνήθιζε να κλειδώνει το πιάνο την πρώτη, την τετάρτη και την έβδομη εβδομάδα της Σαρακοστής. Αυτή η ανάμνηση είναι μέσα μου ζωηρότερη από τις μακρινές Ακολουθίες της Σαρακοστής και ακόμα και σήμερα όταν παίζει το ραδιόφωνο αυτές τις μέρες με ταράζει σχεδόν όσο και μια βλαστήμια. Αναφέρω αυτή την προσωπική μου ανάμνηση μόνο σαν μια διευκρίνηση της επίδρασης που μπορούν να έχουν μερικές εξωτερικές ενέργειες στην ψυχή ενός παιδιού. Kαι αυτό που κρύβεται εδώ δεν είναι ένα απλό απομονωμένο έθιμο ή ένας κανόνας, αλλά είναι μια εμπειρία της Σαρακοστής σαν μιας ειδικής χρονικής περιόδου, σαν κάποιου πράγματος που είναι παρόν όλο το χρόνο και που δεν πρέπει να χαθεί, να ακρωτηριαστεί, να καταστραφεί.

Εδώ ακόμα, όσον αφορά τη νηστεία, μια απλή απουσία ή αποχή από την τροφή δεν είναι επαρκής, πρέπει να έχει το θετικό της συμπλήρωμα.

Η σιωπή που δημιουργεί η απουσία του θορύβου του κόσμου, των θορύβων που παράγονται από τα μέσα της μαζικής επικοινωνίας, πρέπει να γεμίσει με θετικό περιεχόμενο. Αν η προσευχή είναι η τροφή για τις ψυχές μας, τροφή, επίσης, θέλει και το μυαλό μας, γιατί ακριβώς αυτό το διανοητικό μέρος του ανθρώπου είναι που καταστρέφεται σήμερα από το ασταμάτητο σφυροκόπημα της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, των εφημερίδων, των εικονογραφημένων εκδόσεων κλπ. Αυτό, λοιπόν, που προτείνουμε, παράλληλα με την πνευματική προσπάθεια, είναι μια διανοητική, θα λέγαμε, προσπάθεια.

Πόσα, αλήθεια, αριστουργήματα, πόσους υπέροχους καρπούς της ανθρώπινης σκέψης, της φαντασίας και της δημιουργικότητας αρνούμαστε στη ζωή μας μόνο και μόνο γιατί μας είναι πολύ πιο άνετο, γυρίζοντας στο σπίτι από τη δουλειά παραδομένοι στη σωματική και διανοητική κόπωση, να πιέσουμε το κουμπί της τηλεόρασης ή να βυθιστούμε στο τέλειο κενό ενός εικονογραφημένου περιοδικού.

Αλλά, πώς φανταζόμαστε ότι θα μπορούσαμε να προγραμματίσουμε την περίοδο της Σαρακοστής; Ίσως να κάνουμε ένα κατάλογο βιβλίων για διάβασμα; Φυσικά δεν είναι απαραίτητο όλα αυτά τα βιβλία να είναι οπωσδήποτε θρησκευτικά, δεν μπορούν όλοι να γίνουν θεολόγοι. Όμως υπάρχει πολλή «θεολογία» κρυμμένη σε μερικά λογοτεχνικά αριστουργήματα και καθετί που πλουτίζει τη νοημοσύνη μας, κάθε καρπός της αληθινής ανθρώπινης δημιουργίας είναι ευλογημένος από την Εκκλησία και, όταν χρησιμοποιηθεί κατάλληλα, αποκτάει πνευματική αξία.

H τέταρτη και η πέμπτη Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένες στη μνήμη δύο μεγάλων διδασκάλων της χριστιανικής πνευματικότητας: του αγίου Ιωάννου της Κλίμακας και της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Θα πρέπει αυτό να το πάρουμε σαν μια ευρύτερη απόδειξη ότι εκείνο που ζητάει από μας η Εκκλησία να κάνουμε στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής είναι να εμπλουτίσουμε τον πνευματικό και διανοητικό εσωτερικό κόσμο μας, να μελετήσουμε και να στοχασθούμε πάνω σε ό,τι μπορεί να μας βοηθήσει ν’ ανακαλύψουμε αυτόν τον εσωτερικό κόσμο και τις χαρές του.

Από αυτή τη χαρά, από την αληθινή κλήση του ανθρώπου που εκπληρώνεται εσωτερικά και όχι εξωτερικά, ο «σύγχρονος κόσμος» δεν μας προσφέρει σήμερα ούτε καν μια γεύση• όμως χωρίς αυτή, χωρίς την αντίληψη της Σαρακοστής σαν ταξιδιού στο βάθος του είναι μας, η Σαρακοστή χάνει το νόημά της.

Τέλος, ποιο θα μπορούσε να είναι το νόημα της Σαρακοστής στις ατέλειωτες ώρες που περνάμε έξω από το σπίτι; Στις συναλλαγές μας, καθισμένοι σ’ ένα γραφείο ή ασκώντας τα επαγγελματικά μας καθήκοντα, ή όταν συναναστρεφόμαστε τους συναδέλφους και τους φίλους μας; Αν και δεν είναι δυνατόν να δοθεί εδώ μια συγκεκριμένη συνταγή, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση, όμως μερικές πολύ γενικές απόψεις μπορούν να λεχθούν. Και πρώτα πρώτα η Σαρακοστή είναι μια θαυμάσια ευκαιρία να ελέγξουμε τον απίστευτα υπεροπτικό χαρακτήρα μας στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους, στα διάφορα γεγονότα και στη δουλειά. «Χαμογέλα!», «μη στεναχωριέσαι» κλπ. είναι σλόγκαν που στην πραγματικότητα έγιναν «διαταγές» που πρόθυμα τις δεχόμαστε και που σημαίνουν: μην ανακατεύεσαι, μη ρωτάς, μην προχωράς βαθύτερα στις σχέσεις σου με τους άλλους ανθρώπους• φύλαξε τους κανόνες του παιγνιδιού που συνδυάζει τη φιλική διάθεση με την τέλεια αδιαφορία• σκέψου τα πάντα μόνο μέσα στα πλαίσια του υλικού κέρδους, της ωφέλειας, της προαγωγής, να είσαι, μ’ άλλα λόγια, ένα κομμάτι του κόσμου, ο οποίος ενώ συνέχεια χρησιμοποιεί τις μεγάλες λέξεις: ελευθερία, ευθύνη, φροντίδα κλπ., de facto ακολουθεί την υλιστική αρχή ότι ο άνθρωπος είναι αυτά που τρώει!

Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι περίοδος για αναζήτηση νοήματος. Να βρω, δηλαδή, νόημα στην επαγγελματική μου ζωή στα πλαίσια της κλήσης μου• νόημα στις προσωπικές σχέσεις μου με τ’ άλλα πρόσωπα• νόημα στη φιλία• νόημα στις ευθύνες μου. Δεν υπάρχει απασχόληση, επάγγελμα που να μη μπορεί να «μεταμορφωθεί» -έστω και για λίγο μόνο- με στόχο όχι τη μεγαλύτερη απόδοση ή την καλύτερη οργάνωση αλλά τις ανθρώπινες σχέσεις. Η ίδια προσπάθεια για «εσωτερικοποίηση» όλων των σχέσεών μας είναι απαραίτητη γιατί είμαστε ελεύθερες ανθρώπινες υπάρξεις που καταντήσαμε (χωρίς τις περισσότερες φορές να το ξέρουμε) φυλακισμένοι στα συστήματα τα οποία προοδευτικά κάνουν τον κόσμο μας απάνθρωπο. Και αν στην πίστη μας υπάρχει κάποιο νόημα, αυτό πρέπει να είναι συνδεδεμένο με τη ζωή και όλα τα συνακόλουθά της. Χιλιάδες άνθρωποι νομίζουν ότι οι απαραίτητες αλλαγές έρχονται μόνο απ’ έξω με την επανάσταση και την αλλαγή στις εξωτερικές συνθήκες. Στο χέρι τους είναι να αποδείξουν οι χριστιανοί ότι στην πραγματικότητα καθετί ξεκινάει από μέσα -από την πίστη και τη ζωή σύμφωνα με την πίστη αυτή. Η Εκκλησία όταν μπήκε στον ελληνο-ρωμαϊκό κόσμο, δεν κατάγγειλε τη δουλεία, δεν ξεσήκωσε σε επανάσταση. Αυτή η ίδια η πίστη της, η νέα θεώρηση του ανθρώπου και της ζωής είναι κείνη που προοδευτικά καταργεί τη δουλεία. Ένας «άγιος» -και άγιος εδώ σημαίνει, πολύ απλά, κάθε άνθρωπος που παίρνει πάντοτε στα σοβαρά την πίστη του- θα κάνει πολύ περισσότερα για την αλλαγή του κόσμου παρά χιλιάδες τυπωμένα προγράμματα. Ο άγιος είναι ο μόνος αληθινός επαναστάτης σ’ αυτόν τον κόσμο.

Μια τελευταία γενική παρατήρηση: η Μεγάλη Σαρακοστή είναι ευκαιρία για έλεγχο στα λόγια μας. Ο κόσμος μας είναι υπερβολικά βερμπαλιστικός και μεις συνέχεια πλημμυρίζουμε από λόγια που έχουν χάσει το νόημά τους και συνεπώς τη δύναμη τους. Ο Χριστιανισμός αποκαλύπτει την ιερότητα του λόγου -ένα αληθινά θείο δώρο στον άνθρωπο. Γι’ αυτό ακριβώς η ομιλία μας είναι προικισμένη με τεράστια δύναμη είτε θετική είτε αρνητική. Γι’ αυτό επίσης και θα κριθούμε για τα λόγια μας: «λέγω δε υμίν ότι παν ρήμα αργόν ό εάν λαλήσωσιν οι άνθρωποι αποδώσουσι περί αυτού λόγον εν ημέρα κρίσεως. Εκ γαρ των λόγων σου δικαιωθήση και εκ των λόγων σου καταδικασθήση» (Ματθ. 12,36-37).

Ελέγχουμε τα λόγια μας με το να ανακαλύπτουμε τη σοβαρότητα και την ιερότητά τους, να καταλαβαίνουμε ότι μερικές φορές ένα «αστείο» που λέγεται απερίσκεπτα, μπορεί να έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα, μπορεί να γίνει εκείνη η τελευταία «σταγόνα» που ξεχειλίζει το ποτήρι και ο άνθρωπος φτάνει στην τελική απελπισία και καταστροφή. Αλλά ο λόγος μπορεί επίσης να είναι και μια μαρτυρία. Μια τυχαία συνομιλία σ’ ένα γραφείο με το συνάδελφο μπορεί να μεταδώσει καλύτερα μια θεώρηση για τη ζωή, μια διάθεση απέναντι στους άλλους ανθρώπους και στη δουλειά και να έχει περισσότερα αποτελέσματα από το τυπικό κήρυγμα. Μπορεί, από μια τέτοια συνομιλία, να πέσουν σπόροι για μια ερώτηση πάνω στη δυνατότητα μιας άλλης προσέγγισης της ζωής, σπόροι για επιθυμία να γνωρίσει κανείς περισσότερα. Δεν έχουμε, πραγματικά, ιδέα πόσο επηρεάζουμε ο ένας τον άλλον με τα λόγια, με τον τόνο της προσωπικότητας μας. Και τελικά οι άνθρωποι ελκύονται στο Θεό, όχι γιατί κάποιος μπόρεσε να τους δώσει διαφωτιστικές εξηγήσεις, αλλά γιατί είδαν σ’ αυτόν το φως, τη χαρά, το βάθος, τη σοβαρότητα, την αγάπη που από μόνα τους αποκαλύπτουν την παρουσία και τη δύναμη του Θεού στον κόσμο. 

Έτσι, αν η Μεγάλη Σαρακοστή όπως είπαμε στην αρχή, είναι η ανακάλυψη της πίστης από τον άνθρωπο, είναι επίσης και ανόρθωση της ζωής του, του θεϊκού νοήματός της, του κρυμμένου βάθους της. Με το να απέχουμε από την τροφή ξαναβρίσκουμε τη γλύκα της και ξαναμαθαίνουμε πώς να την παίρνουμε από τον Θεό με χαρά και ευγνωμοσύνη. Με το «να μειώνουμε» τις ψυχαγωγίες, τη μουσική, τις συζητήσεις, τις επιπόλαιες κοινωνικότητες, ανακαλύπτουμε την τελική αξία των ανθρώπινων σχέσεων, της ανθρώπινης δουλειάς, της ανθρώπινης τέχνης.

Kαι τα ξαναβρίσκουμε όλα αυτά ακριβώς γιατί ξαναβρίσκουμε τον ίδιο τον Θεό, γιατί ξαναγυρίζουμε σ’ Αυτόν και δι’ Αυτού σε όλα όσα Εκείνος μας έδωσε μέσα από την τέλεια αγάπη και το έλεός Του. Έτσι τη νύχτα της Ανάστασης ψέλνουμε:

Νυν πάντα πεπλήρωται φωτός,
ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια.
Εορταζέτω γουν πάσα κτίσις,
την έγερσιν Χριστού, εν η εστερέωται.
Μη μας αποστερήσεις αυτής της προσδοκίας, φιλάνθρωπε Κύριε!

Από το βιβλίο «Μεγάλη Σαρακοστή», του π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, εκδ. Ακρίτας

 

 

 
Αντιγραφή από μια ΠΗΓΗ, κι άλλες, το ίδιο σημαντικές σκέψεις, για την Σαρακοστή σε μια άλλη ΠΗΓΗ, εδώ.